Tin mới Xem thêm

  • Thông Báo chuyển Website Hội Nhà Văn TP. Hồ...

    Để có thêm nhiều chuyên mục nhằm phục vụ bạn đọc, Ban Thường vụ Hội Nhà văn TPHCM đã thay đổi giao diện, tên miền cho phù hợp với tầm vóc của một trang văn chương uy tín và chuyên nghiệp.

  • Chi hội Nhà văn Bến Nghé Tổ chức cuộc thi...

    Vừa qua, Ban điều hành Chi Hội Nhà văn Bến Nghé đã quyết định tiến hành tổ chức cuộc thi “Văn Chương Bến Nghé” lần 1 (dành cho Thơ).

  • Trang web Hội tạm ngưng cập nhật thông tin

    Vì lý do kỹ thuật và điều kiện kinh phí khó khăn nên kể từ hôm nay Trang thông tin điện tử Hội Nhà văn TP.HCM phải tạm dừng cập nhật thông tin để sửa chữa, nâng cấp và vận động kinh phí. Ban điều hành website rất mong được đón nhận sự góp ý xây dựng về nội dung, hình thức lẫn hỗ trợ tài chính của các hội viên

  • Trang Thế Hy người đi chỗ khác chơi

    Tháng 10.1992 sau khi nhận sổ hưu từ cơ quan Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, với tuyên bố: “Tôi sẽ rời thành phố

  • Doãn Minh Trịnh giấc mơ đêm trở gió

    Người đàn bà bỏ phố/ lên non/ chiều đông/ mơ giấc mơ tự do/ Ngày mới lạ/ bông cúc đọng sương đêm

  • Bùi Việt Thắng & đường đi của truyện ngắn

    Giải nhất Cuộc thi Truyện ngắn (2015-2017) báo Văn Nghệ thuộc về nhà văn Nguyễn Trường (Giám đốc - Tổng biên tập nhà xuất bản Thanh niên). Thông thường

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Chân dung & Phỏng vấn

Chim Trắng - cánh chim tự do

13.10.2011-15:20

>> Thư viện: Chim Trắng

NHÀ THƠ CHIM TRẮNG

Cánh chim tự do

PHAN HOÀNG

 

NVTPHCM- Thú thực khi ngồi viết những dòng này tôi vẫn không thể nghĩ nhà thơ Chim Trắng đã ra đi. Anh đi quá nhanh. Nhanh đến nỗi bạn văn từ Nam chí Bắc khi ai hay tin cũng đều hỏi lại có thật không. Lúc được nhà văn Lê Văn Thảo báo tin, tôi cũng đã sửng sốt hỏi lại như vậy, dù biết anh Lê Văn Thảo không đùa những chuyện nghiêm túc bao giờ.

 

Cho đến thời gian cuối đời, trông bề ngoài nhà thơ Chim Trắng vẫn mạnh khoẻ, tự lái xe ô tô một mình lang thang khắp nơi, từ Bình Dương về Sài Gòn, đi miền Tây và Tết vừa rồi anh còn rong ruổi tận Mũi Né của Phan Thiết. Bệnh tình hiểm nghèo của anh được phát hiện muộn, có một ít người thân biết, nhưng vì tôn trọng ý anh nên mọi người giấu kín. Để rồi theo lời nhà thơ Trần Hữu Dũng, một người gắn bó với anh, khi nhập viện cấp cứu ở Bệnh viện Chợ Rẫy anh đã bứt hết dây truyền dịch thuốc, hét lên “… Tôi là người tự do… Nên nhớ… Tôi là người tự do…”, rồi lịm dần, hôn mê và ra đi vào lúc 19h15 tối 28.09.2011 ở tuổi 74. Câu nói ấy gây xúc động và ấn tượng mạnh cho Trần Hữu Dũng và những người yêu quý anh Ba- cái tên thân mật mà thế hệ đi sau ở Sài Gòn- Nam Bộ hay gọi nhà thơ Chim Trắng.

“Nên nhớ… Tôi là người tự do…”!

Vâng, anh vốn là người tự do và thích tự do một cách quyết liệt, cả đến cái chết anh cũng muốn tự do theo cách của mình: mọi lễ nghi đều theo hình thức gia đình, không ban lễ tang, không kèn trống, không nhận phúng điếu, không truy điệu, không bia mộ. Và chẳng ai ngăn được sự tự do của anh.

Đó cũng chính là tính cách xuyên suốt trong con người lẫn thơ Chim Trắng!

Từ đầu thập niên 1990, khi tôi mới bước vào làng văn, anh đã là một nhà thơ lão làng, giữ cương vị phó tổng thư ký Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, phó tổng rồi tổng biên tập tuần báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. Và tôi được biết, anh đã phát hiện đỡ đầu cho nhiều nhà văn nhà thơ trẻ trước tôi ở Thành phố Hồ Chí Minh, như Huỳnh Như Phương, Phạm Sỹ Sáu, Nguyễn Nhật Ánh, Bùi Chí Vinh, Lê Thị Kim, Đỗ Trung Quân, Lý Lan, Phạm Thị Ngọc Liên, Trần Hữu Dũng, Nguyễn Thái Dương, Hồ Thi Ca, Đoàn Vị Thượng, Lê Minh Quốc, Trương Nam Hương, Lê Tú Lệ, Lưu Thị Lương, Thanh Nguyên, Vũ Trọng Quang, Võ Phi Hùng, Lâm Xuân Thi, Hoàng Đình Quang, Trần Thị Khánh Hội, Phan Ngọc Thường Đoan, Phan Thị Nguyệt Hồng,… Đa số họ đều có mặt trong những ngày này để thắp hương tiễn đưa anh. Nhà thơ Phạm Sỹ Sáu ngậm ngùi với tôi: “Anh Ba không chỉ có tính cách Nam Bộ mà là tính cách Việt Nam, từ con người đến thơ ca”. Còn nhà thơ Vũ Trọng Quang thì nói: “Cái đặc biệt của anh Chim Trắng là hễ thấy thơ hay thì đăng ngay. Còn thơ dở, dù có thân thiết mấy anh cũng lơ đi”.

Tôi không may mắn như nhiều anh chị trên, được nhà thơ Chim Trắng luôn nâng đỡ, cả về nghề nghiệp lẫn chuyện áo cơm, mà tôi thuộc một “kênh” khác, đơn độc hơn, dù thi thoảng tôi cũng có thơ đăng trên tờ báo của anh.

Một buổi gặp gỡ các bạn thơ, từ trái sang: Tôn Nữ Thu Thuỷ, Bùi Chí Vinh,

Trần Hữu Dũng, Lê Thị Kim, Nguyễn Đạt, Phạm Thị Ngọc Liên (hàng đứng);

Hoàng Linh, Vũ Trọng Quang, Chim Trắng, Chinh Văn (hàng ngồi)

 

Tuy nhiên, có lẽ vì thích tự do và đơn độc nên sau khi nhà thơ Chim Trắng về hưu, tôi lại hay có dịp gặp anh, được nghe anh trò chuyện nhiều điều “rút ruột”. Rồi anh nhận làm cố vấn Quỹ Tình thơ do các bạn thơ Lâm Xuân Thi, Hồ Thi Ca và tôi cùng sáng lập và điều hành, chúng tôi càng có nhiều cơ hội hàn huyên với nhau. Những dịp đi đây đó, từ Bắc chí Nam, anh đều kịp thời phát hiện và báo tin cho Quỹ Tình thơ hỗ trợ những bạn thơ đang gặp khốn khó. Anh nói rằng, muốn dành thời gian cuối đời tự do rong chơi và viết lách, không tham gia bất cứ việc gì, nhưng thấy hoạt động Quỹ Tình thơ có ý nghĩa, anh muốn góp một tay. Đó cũng là lúc anh nộp đơn lên lãnh đạo thành phố từ chức phó chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh khoá 5.

Một trong những nuối tiếc lớn nhất của nhà thơ Chim Trắng mà anh tâm sự với tôi, đó là việc ngưng trao giải nhất cho nhà thơ trẻ Nguyễn Quyến trong Cuộc thi Thơ hay năm 1993 của báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh. Bởi khi chùm thơ của Nguyễn Quyến được quyết định trao giải nhất thì chợt một vị trong ban giám khảo nhận thông tin nhà thơ trẻ đang ở Hoà Bình này bị phạm quy… Tuy nhiên, một thời gian sau nhà thơ Chim Trắng mới biết tập thơ Mưa ban mai của Nguyễn Quyến in sau khi những bài thơ dự thi của anh đã được công bố, nghĩa là không hề phạm quy gì cả.

Quý mến tài năng và biết được khó khăn của nhà thơ Nguyễn Quyến lúc bấy giờ đang học khoá 5 Trường Viết văn Nguyễn Du ở Hà Nội, nhà thơ Chim Trắng đã trao cho Nguyễn Quyến một năm học bổng. Cũng từ ấy, mối quan hệ giữa một già một trẻ trở nên thắm thiết. Mỗi khi Nguyễn Quyến vào Thành phố Hồ Chí Minh đều đến thăm nhà thơ Chim Trắng. Và chiều nay, ngày 30.9.2011, anh cũng vừa lên máy bay vào Bình Dương để tiễn đưa bậc đàn anh về cõi vĩnh hằng…

“Nên nhớ… Tôi là người tự do…”!

Không chỉ là một người thích tự do và có những hành động quyết liệt, mà ngay trong thơ anh cũng thể hiện sự tự do ấy!

Cũng về sau này, khi đã hiểu nhà thơ Chim Trắng hơn, tôi mới đọc thơ anh kỹ hơn. Có thể nói rằng, anh là một trong số ít nhà thơ thế hệ chống Mỹ cho đến cuối đời vẫn giữ được phong-độ-thơ, bắt kịp và hoà nhập với đời sống thi ca hiện đại. Từ những “dấu vết nhỏ nhoi” mà anh chắt chiu trên “những ngả đường” đã lặng lẽ dựng nên những tứ thơ đẹp, sang trọng và đầy tính nhân bản. Nói đến thơ Chim Trắng, tôi rất tâm đắc lời nhận xét tinh tế của nhà nghiên cứu Huỳnh Như Phương: “Anh không phải là người nghệ sĩ đến đập cửa căn nhà tâm hồn của chúng ta bằng những tiếng gõ mạnh mẽ, thúc giục với lời mời vồn vã. Không, anh vẫn từ tốn trên những ngả đường thơ của mình và gửi đến bạn đọc một ánh mắt trìu mến, một nụ cười hồn hậu. Làm sao người ta có thể dửng dưng vô tình với ánh mắt đó, nụ cười đó?” (Những ngả đường trong thơ Chim Trắng).

Nhà thơ Chim Trắng (ngồi giữa) với các nhà thơ Lê Thị Kim, Trần Hữu Dũng, Lê Tú Lệ

Nhà thơ Phan Hoàng chúc mừng nhà thơ Chim Trắng

trong buổi ra mắt tập thơ Cỏ khóc dưới chân tôi năm 2008

 

Còn nhà thơ Trần Hữu Dũng, lúc ngồi với nhau trong căn nhà của nhà thơ Chim Trắng ở Bình Dương, anh tâm sự: “Anh Chim Trắng mặt lạnh, rắn rỏi, nóng tính, thoạt đầu gặp gỡ rất dễ ngại ngùng, xa cách, chơi thân rồi mới biết đó là con người nhân hậu, trung thực, hết lòng vì người khác. Thơ Chim Trắng từ những tập thơ Một góc quê hương, Những ngã đường, Dấu vết nhỏ nhoi, Hát lời cỏ hát, Mùa chim sẻ về, Cỏ khóc dưới chân tôi… in ở chiến khu và thành phố lúc đất nước thống nhất, cho thấy một mạch thơ về tình yêu quê hương, con người, chảy cuồn cuộn, trong suốt, lung linh đầy sức mạnh nội tâm, quyến rũ. Lúc nào anh vẫn trăn trở, tìm kiếm một giọng thơ riêng, mang hơi thở thời đại mình đang sống”.

Đồng cảm với nhà thơ Trần Hữu Dũng, nhà thơ Lê Minh Quốc bày tỏ với tôi rằng: “Trong đời sống tẻ nhạt này, Chim Trắng cũng là một mẩu người “tẻ nhạt”. Bởi vì sao? Bởi anh luôn trầm tư, ít nói, nói năng nhát gừng, ít cởi mở. Bởi anh thường không thích rượu chè, đàn đúm, bốc phét nổ trời như các “văn nghệ sĩ “ khác… Cảm giác của những người làm thơ thế hệ sau, luôn thấy anh gần mà xa, khó gần gũi. Thế nhưng, giấu trong cái bề ngoài lãnh lẽo ấy là một trái tim nhân hậu và âm thầm có nhiều động tác cần thiết nhằm giúp đỡ những người viết trẻ. Bài thơ đầu tiên của tôi in trên báo Văn Nghệ TP Hồ Chí Minh là do anh chọn. Thoáng đó mà đã hơn hai mươi năm. “Có bài thơ nào mới không? Đọc nghe chơi”. Thỉnh thoảng gặp nhau, anh ân cần hỏi tôi như thế. Về phần anh, trong thơ là người luôn có ý thức tự đổi mới thi pháp thơ. Nhìn từ những tập thơ trước 1975 đến sau này, ta thấy dòng chảy trong thơ anh đã khác. Khác từ cách nói đến biểu cảm; từ ngôn ngữ đến nhịp điệu. Thế mới biết, sức trẻ trong tâm hồn thơ của anh về cuối đời vẫn còn mạnh mẽ và quyết liệt”.

Tôi nghĩ cảm nhận của nhà thơ Lê Minh Quốc cũng chính là cảm nhận của những người hiểu và yêu quý nhà thơ Chim Trắng trong giây phút buồn đau này, như dự cảm trong thơ anh:

“Bây giờ thực phải đâu mơ

Nên chi nước mắt trong thơ sáng bừng

Cảm ơn em đến vô cùng

Cho thơ tôi biết ngược dòng sông xưa”

Trước mắt tôi đang hiện lên hình ảnh nhà thơ Chim Trắng ngược dòng đến bến bờ một thế giới khác theo cái cách tự do và quyết liệt của anh!

Tân Bình, chiều 30.9.2011

(Bài đã đăng trên báo Nhân Dân

số ngày 1.10.2011, trên đây là nguyên bản)

CHÂN DUNG & NHÂN VẬT KHÁC:

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.