Tin mới Xem thêm

  • Thông Báo chuyển Website Hội Nhà Văn TP. Hồ...

    Để có thêm nhiều chuyên mục nhằm phục vụ bạn đọc, Ban Thường vụ Hội Nhà văn TPHCM đã thay đổi giao diện, tên miền cho phù hợp với tầm vóc của một trang văn chương uy tín và chuyên nghiệp.

  • Chi hội Nhà văn Bến Nghé Tổ chức cuộc thi...

    Vừa qua, Ban điều hành Chi Hội Nhà văn Bến Nghé đã quyết định tiến hành tổ chức cuộc thi “Văn Chương Bến Nghé” lần 1 (dành cho Thơ).

  • Trang web Hội tạm ngưng cập nhật thông tin

    Vì lý do kỹ thuật và điều kiện kinh phí khó khăn nên kể từ hôm nay Trang thông tin điện tử Hội Nhà văn TP.HCM phải tạm dừng cập nhật thông tin để sửa chữa, nâng cấp và vận động kinh phí. Ban điều hành website rất mong được đón nhận sự góp ý xây dựng về nội dung, hình thức lẫn hỗ trợ tài chính của các hội viên

  • Trang Thế Hy người đi chỗ khác chơi

    Tháng 10.1992 sau khi nhận sổ hưu từ cơ quan Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, với tuyên bố: “Tôi sẽ rời thành phố

  • Doãn Minh Trịnh giấc mơ đêm trở gió

    Người đàn bà bỏ phố/ lên non/ chiều đông/ mơ giấc mơ tự do/ Ngày mới lạ/ bông cúc đọng sương đêm

  • Bùi Việt Thắng & đường đi của truyện ngắn

    Giải nhất Cuộc thi Truyện ngắn (2015-2017) báo Văn Nghệ thuộc về nhà văn Nguyễn Trường (Giám đốc - Tổng biên tập nhà xuất bản Thanh niên). Thông thường

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Chân dung & Phỏng vấn

Có một Tô Hoàng tiểu thuyết

08.4.2011-17:30

 

NHÀ VĂN TÔ HOÀNG

Ngửa mặt kêu trời(*)

 

NGUYỄN NGUYÊN BẢY

 

NVTPHCM- Cuốn tiểu thuyết Ngửa mặt kêu trời, Tô Hoàng viết năm 1991, năm 2004, NXB Hội Nhà văn in 500 cuốn (trong tủ sách “Văn chương Thời kỳ Đổi mới” cùng tiểu thuyết Kẻ ám sát cánh đồng của nhà văn Nguyễn Quang Thiều), bản thân tôi mãi đến đầu năm 2011 mới được Hoàng tặng sách. Thử hỏi liệu bao nhiêu người đã được đọc cuốn sách này? Hỏi rồi đáp, rồi tiếc cho người chưa được đọc, bởi đây là cuốn sách nên đọc.
 
Đây đúng là Con Tiểu Thuyết theo định nghĩa “Đầu Gà, Mình Báo, Đuôi Công”, Con Thuyết này đã cứu tôi việc tóm tắt nội dung tác phẩm, vì bạn đọc chưa đọc thì đò đưa thuyền trên cát sao? Dưới đây tôi xin chép lại ít dòng Đầu Gà và ít dòng Đuôi Công, để nếu bạn có đọc bài Đò Đưa này thì mở lòng mà tự thăng hoa phần mênh mông, phần vằn sọc của Mình Báo.
Đầu Gà của Thuyết, cuối trang 7:
Bà Tamara Grigôépna (nhân vật chính đại diện phía Liên Xô cũ), phó khoa, có thói quen vừa tiếp sinh viên vừa trang điểm, thủng thẳng nói với Duy (nhân vật chính đang làm luận án tốt nghiệp đại học, sau này đồng loạt có thể thành tiến sĩ ở Việt Nam). Mùi sơn, mùi nước hoa từ phía bên kia bàn thoang thoảng bay sang khiến Duy gây gây cái cảm giác sắp lên cơn sốt.
- Tại sao anh muốn xin ra ở tại ngôi nhà xưa của họa sĩLevitan?
- Tôi không cần điều gì khác ngoài sự yên tĩnh.
-  Có thật thế không? Bà phó khoa ngước đôi mắt vừa tô xong một lớp phấn xanh nhìn Duy, tủm tỉm- Chỗ người lớn với nhau xin anh thành thực cho.
-  Tôi, tôi không còn lý do nào khác.
-  Tất nhiên các bạn Việt
Nam bao giờ cũng cần được ưu tiên giúp đỡ rồi. Nhưng nói anh Duy đừng giận, đồng hương của anh mấy năm trở lại đây trở nên ranh mãnh, quỉ quái quá trời. Tôi mới nghe được câu chuyện này đây: ở một trường đại học kia có anh chàng Việt Nam thi môn triết học. Anh ta gắp phải câu hỏi về mấy cặp phạm trù. Quả là anh ta nói tiếng Nga quá tồi, khiến các vị trong hội đồng thi cứ lắc đầu quầy quậy. Nhưng tự nhiên anh ta nói tiếng Nga khá sõi: “Thưa các giáo sư, tôi rất hiểu vấn đề, tôi chỉ không đủ vốn tiếng Nga để diễn đạt thôi. Xin phép các giáo sư cho bạn tôi vào dịch giúp”. Các vị hội đồng thi chấp thuận. Câu trả lời thật tuyệt vời. Các vị giáo sư đã định cho điểm 5. Nhưng bỗng có một vị sinh nghi tự hỏi:Tại sao khi anh ta ngỏ ý cho bạn vào dịch hộ, anh ta nói tiếng Nga chuẩn đến như vậy? Điều tra, té ra anh chàng đã thuê người bạn kia trả lời thay bằng năm chiếc nồi áp suất! Ôi, đến cả các cặp phạm trù triết học cũng mua được, tài tình đến thế là cùng.
- Bà Tamara Grigôépna ngả lưng vào thành ghế cười rũ rượi khiến hai múi thịt bên má rung lên bần bật. Bà ta rút khăn tay lau nước mắt, giọng nói vẫn còn nghèn nghẹn trong tiếng cười, bà hỏi Duy:
- Nghe nói bên nước anh bây giờ một cái tủ lạnh Xaratốp bán đi gần đủ tiền xây một căn buồng, còn giá một cái nồi áp suất thì bằng cả tháng lương của một ông họa sĩ, có đúng như thế không?
Duy đưa tay lên xoa nhẹ thái dương, anh đáp cụt lủn:
- Tôi không rõ.
-  Anh không rõ thì cô Phương (nhân vật nữ chính, đội trưởng đôi lao động Việt Nam ở Liên Xô thời đó) hẳn biết rõ. Cô ấy mới sang đây ít lâu, nghe nói đã mua được cả đồ gỗ gửi về nước rồi đấy. Mà đồng lương của một đội trưởng bao nhiêu thì chúng tôi biết chứ.
      Duy thoáng rùng mình. Cái cảm giác gây gây sốt kia đã thực sự nôn nao, cồn cào trong anh. Thảo nào đám đồng hương trong trường đã mệnh danh cho bà phó khoa là “ chuyên gia số 1 về Việt nam”.
-   Xin lỗi, anh cần ra ngoài đó để tập trung hoàn thành bức phác thảo tốt nghiệp hay là do cô Phương xúi giục? Ngoài đó gần metro, gần trung tâm phố xá lại không có thường trực canh cổng…
Tha hồ tụ tập bạn bè, tha hồ khuân hàng về, chở hàng đi…
         Duy thọc tay vào túi áo, những ngón tay run bần bật chạm ngay vào lọ nước hoa Eau de Parfum Phương mua cho Duy với giá hơn bốn chục rúp và khuyên anh nên sử dụng khi cơ sự đã đến nông nỗi này. Lúc Duy sắp cáo lui, bà phó khoa ân cần tiễn anh ra tận cửa, giọng nói trở nên sởi lởi thân tình.
- Anh nhớ đấy nhé, đừng dính vào công việc buôn bán của cô bạn anh, nguy hiêm lắm đấy! Anh hãy tỉnh táo bảo vệ lấy tài năng của mình”

 
Đuôi Công của Thuyết, cuối trang 371:
Giáo sư Natanxôn và ông Bỉnh cũng đã đến bên Phương và Nadia. Cô gái Nga lau nước mắt cố trấn tĩnh lại, đôi tay run rẩy lấy từ trong chiếc túi áo đeo bên người ra ba, bốn chiếc lá bạch dương, nhưng khi mở miệng túi ba lô ra Nađia càng khóc to hơn, cô nói với Phương trong tiếng nức nở đứt nối:
- Chị cho phép em bỏ mấy chiếc lá này vào bình hài cốt của anh Duy…Để mùa thu Nga được ở lại với anh ấy mãi mãi…Em biết anh Duy yêu mùa thu vàng trong những bức tranh của Lêvitan lắm…
Nađia trao cái ba lô cho Phương, vòng tay ôm chị rồi lẳng lặng đến bên giáo sư Nataxôn. Phương bước tới bắt tay tạm biệt giáo sư. Nắm lấy bàn tay Phương, giáo sư thở dài buồn bã:
-Tôi đã từng khuyên anh Duy phải đưa nghệ thuật vượt ra khỏi những chuyện đời thường. Hóa ra là không dẽ dàng gì chị Phương ạ…
Giáo sư Nataxôn nói tới đó rồi im lặng. Ông bắt tay ông Bỉnh,Igor quay lại bảo Nađia cùng ông ra xe. Nađia còn kịp ôm chầm lấy cái ba lô trong tay Phương một lần cuối trước khi bước theo giáo sư.
Nađia và giáo sư Nataxôn đi rôi Phương mới chợt nhận ra quang cảnh phòng khách sân bay Sêrêmêchiêvô lúc này có nét gì đó hao hao giống khi lần đầu tiên Phương đặt chân đến đây. Hành khách cũng đã vận áo khoác ngoài. Cái ẩm ướt lạnh lẽo của tiết thu cũng ùa ạt theo vào đây mỗi lần có đám khách mới bước vào phòng đợi. Càng ngạc nhiên hơn khi Phương nhận ra chị cũng cảm thấy trơ lì, lạnh giá hệt như dạo đó, cho dù chị mới chia tay Nađia, chị đang đeo phía sau lưng cái ba lô đựng chiếc bình tro hài cốt của Duy. Phương chỉ cảm nhận ra chị đang mệt mỏi lắm, đang cần chỗ dựa lưng để nhắm mắt lại thiếp đi trong giấc ngủ thật sâu. Khách” đầu đen” hôm nay không đông nên mọi thủ tục kiểm tra khá nhanh chóng. Igor và ông Bỉnh đưa Phương tới bên hàng lan can sắt thì dừng lại. Nhận chiếc va ly Igor trao cho, Phương không còn nhớ cả đền việc bắt tay tạm biệt ông Bỉnh và Igor nữa, chị tiến về phía bàn kiểm tra giấy tờ và hành lý. Đứng phía sau bàn là hai nhân viên hải quan Nga vóc dáng cao lớn nhưng gương mặt lại non choẹt, cố để ria mép để tạo vẻ đạo mạo, đứng đắn. Hai nhân viên hải quan chậm rãi xem giây tờ rồi lục lọi chiếc va ly của Phương. Khi họ đẩy trả chiếc va ly về phía Phương, chị vừa định quay lại vẫy tay chào tạm biệt ông Bỉnh và Igor, thì một trong hai chàng trai tóc vàng kia yêu cầu được kiểm tra chiếc ba lô phía sau lưng chị. Phương tháo cái ba lô khỏi lưng, lấy ra chiếc bình tro đặt trước mặt họ. Chị cũng nhanh chóng móc từ ví đưa họ tờ giầy chứng nhận của nơi hỏa táng, nhưng hai nhân viên hải quan hình như chưa yên tâm. Kéo chiếc bình về phía mình, một trong hai người ngay tức khắc moi đâu ra được một chiếc que sắt thò vào khoắng khoắng trong lọ. Lại vẫn chưa yên tâm.Anh chàng hải quan đó cúi xuống lôi từ hộc tủ chiếc bục họ đang đứng một mảnh báo, trải ra trước mặt rồi nắm đáy chiếc lọ dốc ngược đám tro cùng mấy chiếc lá bạch dương ra mặt báo.Phương giật mình khi nghe tiếng Igor thét ngay sau phía lưng chị;
-Các anh nhẫn tâm như thế thì tôi chưa bao giờ từng thấy đấy,- Igor khua khua tấm thẻ nhà báo lên trước mặt hai nhân viên hải quan, gương mặt anh đỏ lựng- Đổ ngay vào, đổ ngay vào để chị ấy đi!
Hai nhân viên hải quan ngước nhìn Igor, giọng lạnh tanh:
-Xin anh đi ra ngay để chúng tôi thi hành công vụ.
Igor gào lên tức tối:
-Đồ man rợ, chúng mày mất hết tính người rồi sao? Tao sẽ đưa tất cả chuyện này lên mặt báo.
Một nhân viên hải quan chạy tới không nói không rằng xô Igoz về phía bên kia hàng lan can sắt. Anh chàng còn lại bình thản đặt chiếc bình tro lên băng truyền máy soi. Sợi dây cáp chuyển động. Chiếc bình tro mầu xanh nhạt hơi lắc lư…
Phương dướn người nhìn vào mặt máy. Chị còn kịp  nhìn thấy trên màn huỳnh quang của máy soi cái bình đựng tro hài cốt của Duy hiện ra rõ mồn một. Chỉ có điều phía bên trong bình cũng là một khoảng trằng đục như trên mặt máy, chị không thấy nhúm tro và mấy chiếc lá bạch dương đâu.
Đến tận lúc đó Phương mới tin rằng Duy không còn trên cõi đời này, anh đã thực sự tan hòa vào một thế giới khác, vô hình, vô ảnh…

Thưa bạn đọc. Hết thuyết đấy. Còn lại chỉ thấy những gương mặt người, ai cũng giống Igor Ngửa Mặt Kêu Trời mà gào: Đồ man rợ, chúng mày mất hết tính người rồi sao? Tiếng gào ấy thấu đến tận trời xanh, dù đã bảy chục năm trời bịt tai che mắt mà nhìn CCCP (Liên bang Xô Viết) xây dựng thiên đường người. Khi trời bừng tai mở mắt, thiên đường chẳng thấy đâu, chỉ thấy những Igor đang ngửa mặt muốn nuốt trời, trời bèn mỵ dân nổi đóa cho CCCP sụp đổ. Thế là xong một Liên Xô tôi đã từng thần tượng, yêu mến, tôi đã từng được một bà mẹ người Nga tên Vaxilepxkaia ở Lêningrat gọi là  Xưnôchếc (thằng Út cưng), và Duy, giờ đây chắc cũng về cõi Mẹ Vaxia. Lá cờ xanh trắng thời Nga Hoàng hạ bệ cờ búa liềm của ông Lê, ông Sít, bay lại với trời xanh và dọn dẹp đám quỷ sứ mặt người non choẹt, cố để râu cho chững chạc CCCP.
Xin đừng hỏi tôi liệu tiểu thuyết của Tô Hoàng đã mang thông điệp dự báo về sự sụp đổ của CCCP? Nếu thế chẳng hoá trao huân chương “tài năng dự báo” cho Tô Hoàng? Tôi chắc chắn là Tô Hoàng chẳng thể dự báo được điều đó, mà có thể đến giờ phút này, tức là sau 20 năm viết xong Ngửa mặt kêu trời, Tô Hoàng vẫn còn bàng hoàng và không tin ở chính tai mình, mắt mình là CCCP sụp đổ. Sụp đổ rất nhanh, sụp đổ vô phương cứu, bởi đó là trừng phạt của Giời, trừng phạt giải thoát cho chính nước Nga và nhiều nước “ anh em’ bị Nga quy gom vào CCCP mà thống trị, mà bắt cùng xây dựng cái thiên đường bánh vẽ, vô vọng và đầy ma quỉ. Chắc chắn là Tô Hoàng đồng ý với nhận xét của tôi, còn nếu phản đối tôi cũng không bận tâm, vì tôi chỉ nói chân lý theo chữ nghĩa của Tô Hoàng. Chữ nghĩa ngay từ cái tên Con thuyết đặt là Ngửa mặt kêu trời. Cái tên đó cũng đủ làm nên một nhà văn chính ủy Tô Hoàng, bởi  những năm 1990, chỉ cần nói xàm một câu về CCCP cũng đủ toong một đời, nói chi đến Ngửa mặt kêu trời, xin Giời ban phép thần tiêu diệt ma quỷ. Cảm ơn dũng khí và tài năng của Tô Hoàng. Và với riêng mình, tôi xin phép Hoàng cải tên có mùi CCCP - chính ủy- thành Nhà Văn (chữ nhà văn viết hoa) Tô Hoàng, để rồi rung đùi mà rằng: Tôi có một người bạn Tô Hoàng Nhà Văn.
Trước khi trở lại với con Thuyết Ngửa mặt kêu trời, tôi xin kể vắn một câu chuyện tếu trong một bối cảnh hết sức nghiêm túc của một nữ sinh Mỹ hỏi tôi trong một buổi ngoại khóa về Kinh Dịch, tại UW, Seattle,USA. Thưa thầy, cô nữ sinh hỏi, xin thầy mở lòng cho biết, người Việt Nam có nhược điểm gì xét trên bình diện tính tình, tính cách? Một người bản tính huyênh hoang, vỗ ngực như tôi đã choáng trước câu hỏi của cô trò lí lắc. (Nói thêm, trước câu hỏi này, tôi đã trả lời được ít nhất hơn hai chục câu hỏi về nhiều đề tài khác nhau trôi chảy như sông Hồng mùa nước lớn). Choáng trước câu hỏi, trong tôi nổi một cục “tự hào dân tộc” và những toan tính lấp liếm dối trá. Nhưng tôi đã kịp nhận ra những lấp liếm dối trá ấy, nếu xẩy ra, sẽ chỉ nhận được được những khinh miệt của những tâm hồn trong sáng trung thực như tuổi các con tôi đang ngước nhìn tôi với đức tin mến yêu của trò đối với thầy, của con đối với cha. Liêm sỉ và sự cầu thị đã chiến thắng. Tôi hơi cúi đầu trước cử tọa và nói: Thầy xin lỗi, thầy đã không thể trả lời được câu hỏi của em. Khán phòng ran tiếng vỗ tay khích lệ trước cúi đầu tôi. Cô nữ sinh nhoẻn cười như nắng và thưa với tôi lời đôn hậu: Thưa thầy, hè năm rồi con được du lịch Việt nam. Con đã gặp bao nhiêu là người Việt Nam tài giỏi và xinh đẹp. Con yêu mến và ước mơ ( cô hơi ngắc ngứ, định không nói, nhưng cuối cùng cô vẫn nói) nếu có chàng trai Việt nào bỗng nhiên ngỏ lời yêu con, thì có lẽ con sẽ nhận lời và ở lại làm dâu Việt Nam luôn (cả lớp rộ cười). Và nếu chuyện đó là sự thật, thì con sẽ nhận lời cầu hôn với một điều kiện chồng con phải học cười. Thưa thầy, theo nhận xét của con, người Việt Nam có một nhược điểm trên phương diện tính tình tính cách, cần thay đổi càng sớm càng tốt, đó là nhược điểm…không biết cười. Tất nhiên người chồng ảo của con không ngoại lệ.
Ôi, thật đúng là Ngửa mặt kêu trời: Chẳng lẽ người Việt Nam còn phải học cười? Tôi ấm ức vì câu hỏi và câu trả lời ấy, nhưng không cãi. Tôi mang theo ấm ức ấy từ sân bay Seattle bay quá cảnh Taiwan, nơi hội tụ nhiều chuyến bay khắp thế giời về đây để đủ khách bay về Sài Gòn. Bạn thử hình dung xem những nụ cười Việt Nam ở sân bay quá cảnh này được mấy nụ cười sáng lòa hoan lạc? Bay hai chục tiếng trên trời, khi xuống đất, nụ cười ngon hơn ly chanh mát, nhưng thử hỏi bạn tìm được mấy nụ cười nơi những người “đang thi hành công vụ” tiếp rước bạn ở sân bay Tân Sơn Nhất, là tôi còn chưa kể, một chàng trai hải quan giật giọng quát tôi: Này ông già…Và sau cùng, vợ tôi đón tôi, ôi nụ cười nước mắt. Tôi lên taxi về nhà, dọc đường tôi gặp bao la nụ cười, tiếc là nụ cười chỉ kịp lóe lên rồi tắt trên gương mặt hình sự, trên gương mặt đăm chiêu suy tư, trên gương mặt dấu chứa bao điều lo nghĩ. Xin bạn đừng vội mắng tôi vì câu chuyện tếu có vẻ như nhảm nhí này. Chúng ta hãy nhìn nhau cười rồi cùng ngẫm nghĩ.
Thuyết Ngửa mặt kêu trờicủa Tô Hoàng, 374 trang, mỗi trang non ba trăm chữ, hai mươi bốn dòng, vị chi là một núi chữ, một núi văn, thế mà tịnh không có lấy một trang, một dòng văn cười. Mời đọc một trang bất kỳ trong phần Mình Báo, hay là một lá thư gửi từ Hà Nội do dễ đọc trọn vẹn thư.
Mình Báo của Thuyết, thư trang 304:
Hà Nội, ngày…
Phương ơi, Liên viết thư cho Phương đây. Lý ra chẳng vội viết thư cho cậu làm gì. Cậu mới sang bên ấy chưa đầy một năm thì cũng chẳng ai di chuyển Tháp Rùa, Chùa Một Cột đi đâu mà cậu phải quan tâm, lo lắng. Ví thử cậu ở bên ấy một lèo cả bốn năm hoặc cho dù mười năm đi nữa thì hòn gạch trước bậu cửa nhà cậu ở chỗ nào,  khi cậu về nó vẫn nằm nguyên chỗ ấy thôi. Chả có gì mà đáng náo nức, trông nhờ ở những đổi thay trong hiện tại và tương lai cả. Thêm vào đó, dù bộc tuyệch, vô hồn vô cốt như mình đi nữa, về đến nhà mình vẫn phải đi chào hỏi họ hàng hệt như một cô dâu mới. Mình rất bận, ấy thế mà mình lại thấy cần phải viết thư ngay cho cậu, dù rằng mình biết những dòng chữ cậu sắp đọc sau đây sẽ khiến cậu không vui.
Mình đã tới thăm gia đình cậu hai lần. Hôm đầu chỉ có ông Minh ở nhà, con bé Thủy đi học, thành thử mình phải đến lần thứ hai đễ gặp được con bé như điều cậu mong mỏi mình. Trước tiên mình nói ngay với cậu điều này: Hà Nội Mátxcơva xa xôi, cách trở là thế mà bây giờ lại gần gũi chẳng khác gì Bờ Hồ với Cầu Giấy. Đám người vô công rồi nghề ở nhà ngán chuyện tiếu lâm chính trị đã chuyển sang đàm tiếu vế cánh chị em có chồng, có con sang lao động ở bên ấy. Mình là nạn nhân của sự đàm tiếu kia là lẽ đương nhiên rồi. Mo phú hết! Nhưng cậu cũng đã trở thành nạn nhân đấy. Sáng thứ Sáu mới rối mình đến nhà cậu lần đầu. Ông Minh than vãn với mình dạo này đây cậu có vẻ trễ tràng gửi hàng về cho ông ta. Theo lời ông Minh thì trong tháng trước ông Minh đã móc nối cho cậu ba người quen sang bên Nga họp, có thẻ VIP, cậu chỉ tới nhận hàng ông ta gửi sang thôi, mà không lợi dụng thẻ ngoại giao của họ gửi hàng về. Ông chồng cậu nói là vàng ở hà Nội mỗi ngày một giá. Ông xuất vốn mua hàng sang, nếu cậu không gửi hàng về ngay thì việc quay vòng cũng chỉ là công cốc. Lẽ dĩ nhiên mình có thanh minh cho cậu rằng, bây giờ” đám gà con” đã xuống phân xưởng, cậu phải theo chúng đi ca, không còn thời gian như dạo chúng còn học tiếng Nga, rằng chị em sang Nga đều hoạt động theo một quy luật như sau: Lúc đầu mới sang rất hăng hái, sôi sùng sục lên để vét hàng, gửi hàng về, nhưng rồi sự hăng hái đôn đáo kia sẽ phải chững lại, giảm đi. Mình nói để ông Minh yên tâm, sự chững lại ấy chính là sự nghỉ ngơi về thể xác, xem xét, đúc rút lại phương diện tinh thần để rồi sẽ làm những phi vụ lớn lao, có hiệu quả hơn. Nói tóm lại chồng cậu đúng là  những gì cậu đã kể về ông ấy hay mình đã hình dung về ông ấy. Chiều hôm thứ Bảy, mình đến nhà cậu lần thứ hai thì gặp con bé Thủy. Biết mình đã đến nhà cậu hôm trước, con bé hỏi mình ngay: “ Bác ơi, hôm qua bố cháu có hỏi bác chuyện mẹ cháu “nhăng nhít” (mình dùng đúng chữ của con bé Thủy) với chú Duy ở bên Liên Xô không? Mình giật thột, hỏi lại con bé ông Minh nói với nó như vậy à? Nó lắc đầu, rồi nó nói nó nghe lỏm được trong lúc chồng cậu than thở với bà chị và cô em gái của ông ấy. Con bé kể, ông Minh nói đại loại nhự thế này: Cậu sang Mátxcơva gặp Duy, thế là tình yêu cũ bùng cháy trở lại.Duy viện cớ bị thần kinh để được ra ở riêng một căn nhà  ngoài phố lấy chỗ cậu và Duy gặp nhau. Duy buôn bán thua lỗ, công nợ dầm dề. Về nước thì sợ ế mặt với vợ con, cứ dùng dằng ở lại bên ấy sống bám vào vốn liếng của cậu. Còn cậu vì nặng lòng thương người tình cũ nên chi xài tiền không tiếc để mong sống lại mối tình đầu xa xưa. Phương ơi, dĩ nhiên là mình rất đau lòng khi phải nghe những chuyện đơm đặt như thế, nhưng mình còn bực mình hơn khi tự hỏi ai là người đưa đẩy những tin tức ấy về Hà Nội. Chả lẽ là “ anh già” hay là lão vùng trưởng, hay bọn đội trưởng, đội phó, thông dịch viên ở Klin? Cậu có để ý thấy điều này không, trong câu chuyện mà con bé Thủy nghe được vừa có những điều dựng đứng, vừa có phần trăm của sự thật. Mình cứ suy nghĩ mãi có nên gửi lá thư này sang cho cậu không? Ví như cậu thuộc dạng người “máu cá” như mình nhỉ? Nhưng cậu lại không phải là mình dám bỏ ngoài tai tất cả. Hoàn cảnh gia đình nhà cậu cũng không giống hoàn cảnh gia đình nhà mình. Thôi, cậu biết vậy để mà biết. Đừng buồn bã nghĩ ngơi làm gì.Mình sống cho chính mình chứ không phải sống cho thiên hạ. Đã chuốc vào thân cái kiếp đi Tân Thế Giới làm phu đồn điền thì gắng gỏi mà chịu đựng. Cho mình gửi lời chào Duy”.

Tôi đã đọc hơn một lần những dòng văn ngùi ngùi này, trang nào cũng vậy, dòng nào cũng vậy, văn chậm rãi buồn, trì triết buồn, đôi lúc nấc buồn thành tiếng khóc. Thuyết Ngửa mặt kêu trờilý giảng nguồn cội của lối văn viết không biết cười này  căn nguyên từ cái đói, cái nghèo hèn người Việt Nam đang phải gánh chịu mà ra. Thông điệp của tiểu thuyết chính là đây, thông điệp kêu gọi lòng liêm sỉ, đức tự trọng và phẩm hạnh tự hào dân tộc Việt hãy thức dậy, trước khi vùi lún chúng quá sâu vào bùn lầy tanh tởm. Tôi như nghe âm âm trong tâm khảm lời cha mẹ răn dậy làm người Đói cho sạch, rách cho thơm, rồi lời ca của Chu Minh “ta tự hào đi lên ôi Việt Nam” và tiếng ru da diết của vợ những đêm đói rét ngân nga ru chồng: Cái nghèo chẳng dễ hiểu đâu/ Xa sâu như tiếng đàn bầu trong khuya/ Linh thiêng lời mẹ dăn dò/ Kiếp người là một gánh lo hãi hùng…
Thưa bạn, câu chuyện tếu nói ở trên, cô trò nhỏ mách tôi, yêu cầu người chồng ảo và nguyện vọng với người Việt Nam chúng ta, một nguyện vọng xuất phát từ yêu quí, rằng chúng ta phải học cười. Học Cười. Tôi đọc to hai chữ Học Cười mà ngộ ra rằng trong tiếng cười ấy có vui sướng, có kiêu hãnh, có đức tự tin, có liêm sỉ, có tự trọng. Tôi nguyện với lòng mình, sẽ học cười  cho đến khi có được hồn nhiên nụ cười tự hào là người Việt Nam mà sống trong trời đất. Phải chăng thuyết Ngửa mặt kêu trờicũng đơn giản là lời kêu muốn được vậy, kêu muốn thành vậy, được thành người Việt Nam biết cười.
Một cuốn sách, dù cuốn sách đó là cuốn sách gì, viết theo dạng thể nào, văn chương ngôn từ ra sao, mà nếu mang tới cho ta một thông điệp thức tỉnh, ta cầm đọc và đọc hết nó, thì cuốn sách ấy chính là tuyệt phẩm. Tiểu thuyết Ngửa mặt kêu trờicủa Tô Hoàng là một trong số không nhiều những cuốn sách (viết thời đổi mới), thành công và đáng được trân trọng tìm đọc.
Và sau cùng, chữ Nếu Như …bất kỳ nào lóe lên trong đầu bạn lúc đọc xong Ngửa mặt kêu trời, dù khen hay trách, bạn có thể trực tiếp trao đổi với Tô Hoàng Tiểu Thuyết hoặc đò đưa cùng tôi, để chúng ta cùng góp phần gieo mùa tiểu thuyết Việt Nam…

----------

Tựa bài do NVTPHCM đặt lại, nguyên bản là “Có một Tô Hoàng tiểu thuyết”

 

TÁC PHẨM CỦA TÔ HOÀNG:

>> Đừng bao giờ quên tên anh: Yury Gagarin

>> Hàng hoá lèo tèo, họp chợ làm gì?

>> Đỗ Chu- Một tài năng chín sớm

>> "Giờ vàng" sinh ra... vàng 9999?

>> Nón lá Ba Đồn và những đêm sông Gianh

>> 4 chuyện lạ trong một gia đình người lính

>> Thạch Quỳ "tự đi đày" Siberia

>> Thuỳ Dương và lòng biết ơn của cựu binh

>> Vĩnh biệt thi sĩ lớn Bella Akhmadulina

>> Vì ai, Lev Tolstoy bỏ nhà ra đi?

>> Trần Kim Trắc tìm ngọc trong đá

>> Trần Văn Tuấn không viết vì sự ám ảnh

>> Đối xử sao cho phải với phim tư liệu chiến tranh?

 

CHÂN DUNG NHÂN VẬT KHÁC:

>> Văn Lê đắm say hồn dân tộc

>> Ngô Đức Thịnh với việc thờ Quốc tổ

>> Hoài Anh đa tài và lặng lẽ

>> Cao Xuân Hạo để lại rất nhiều...

>> Tô Hà- thơ đẹp và buồn...

>> Hoài Anh lầm lũi qua cõi người

>> Lê Đại Thanh- người yêu chuyện cổ tích

>> Hoàng Trinh- một tấm gương khoa học nhân văn

>> Nguyễn Tài Cẩn- pho bách khoa Đại Việt

>> Hoài Anh văn và đời

>> Phùng Quán- nhân cách kẻ sĩ

>> Quang Huy và nỗi niềm Thị Nở

>> Trần Đức Tiến nợ... bùa thiêng

>> Chế Lan Viên và những người tình

>> Nguyễn Văn Hạnh hạnh phúc ở tuổi 80

>> Mạc Can mang chữ về quê

>> Vương Trọng chuyển tải nỗi lòng

>> Lê Đạt với giấc mộng cách tân thơ Việt

>> Hữu Loan- một nhân cách vuông chành chạnh

>> Trần Hữu Lục- giọt Huế lãng du

>> Phạm Văn Thiều- hồn văn của vật lý

>> Dũng Hà- Sao mai vừa lặn

>> Phạm Đình Ân- điều tốt lành nho nhỏ

>> Cao Xuân Hạo- nhà ngôn ngữ học tầm quốc tế

>> Nguyễn Tài Cẩn từ ngôn ngữ đến văn hoá

>> Phan Hoàng và sinh khí tươi trẻ đang "thổi"...

>> Nguyễn Đức Thiện chưa dừng cuộc lang thang

>> Đỗ Chu- Một tài năng chín sớm

>> Nguyễn Quang Thiều mãi là ẩn số

>> Hoàng Ngọc Hiến- bộ óc năng động

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.