Tin mới Xem thêm

  • Phan Khôi với việc dịch thuật

    Nhà văn, nhà báo lão thành Phan Khôi có nhiều đóng góp cho văn hóa, văn học nước nhà. Đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.

  • Trần Thế Tuyển & khúc tưởng niệm

    Mọi người về nhà đã mấy chục năm/ Đồng đội vẫn ở miền xa thẳm/ Rừng Thốt nốt mùa này lạnh lắm/ Gió Biển Hồ cứ da diết, thúc thôi.

  • Đa số giáo viên dạy thêm vì….tiền

    Nếu dạy thêm mong giáo viên chỉ dạy thêm những em học sinh trung bình và yếu, dành thời gian học tập nâng cao chuyên môn, đổi mới phương pháp

  • Bữa cơm từ thiện và lòng tự trọng

    Sinh viên xếp hàng ăn cơm từ thiện với giá 2 nghìn đồng có thể được coi là “thiếu tự trọng”, vì đã “cướp miếng ăn của người nghèo” hay không là một chủ đề có thể tạo ra những cuộc tranh luận không có hồi kết như đã xảy ra mới rồi trên mạng xã hội

  • Trương Văn Tuấn - Người chạy theo người

    Đó là một buổi chiều hơi hơi giống bao buổi chiều khác. Phúc đi đến trước cổng nhà Thủy, đứng đợi cô quay mặt ra, đợi cô bắt gặp ánh mắt chất chứa

  • Nguyễn Thanh Huyền đói những mùa thương nhớ

    Đất mẹ, nơi đon mạ thâm bầm chết nửa vẫn ngẩng lên màu lúa nơi những đêm hanh luống cầy của cha xô nghiêng gối vụ cho mùa

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Chân dung & Phỏng vấn

Lê Huy Quang phân thân 50 năm có lẻ

26.3.2017-10:45

 NSND - nhà thơ Lê Huy Quang

 

>> Lê Huy Quang đổi mới ngôn ngữ thơ ca

 

“Ông phân thân” 50 năm có lẻ

 

ĐẶNG HUY GIANG

 

NVTPHCM- Tôi không biết phải gọi Lê Huy Quang là “nhà” gì cho “chuẩn không phải chỉnh”. Bởi vì ông là hội viên của đến 7 hội chuyên ngành về văn học nghệ thuật của trung ương và Hà Nội. Bởi vì ông có đến trên nửa thế kỷ gắn bó với văn học nghệ thuật và hết mình vì nó. Và có lẽ cho tới nay, ông cũng là người duy nhất trong giới văn chương được dán nhãn mác nghệ sĩ nhân dân. Với riêng mình, tôi chỉ thích được gọi ông là “người Hà Nội gốc Nghệ - Tĩnh” và là “kẻ chơi được”.

    

1. Tuần trước, một ngày trong tháng hai rét lộc – cái tháng mà những mầm xanh ngơ ngác đang mở mắt nhìn mùa đi - cái tháng mà gió đông thì già nua còn nắng xuân thì non bấy – cái tháng mà hoa gạo đang rụt rè cháy trên mái đền thâm nghiêm – cái tháng mà những mắt lá còn rất trẻ con trên thân cành người lớn – cái tháng luôn non tơ và bí ẩn vốn xanh từ xa xăm, Lê Huy Quang bất ngờ gọi điện thoại cho tôi. Ông bảo: “Sáng nay, trời đất vô thường. Đến 51 (tức 51 Trần Hưng Đạo – trụ sở của Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam), làm một cuộc vô thường đi. Làm vài li, cho vui! Nhớ rủ cho đủ người để mà còn “rượu tứ” nhé! Có rượu ngon rồi thì đương nhiên phải gắng tập hợp sao cho đủ bốn “người ngon”. Tôi hiểu “người ngon” là người uống được, trò chuyện được và đương nhiên là hợp nhau, hiểu nhau và chấp nhận được nhau.

    

Rốt cục, sau khi gọi rất nhiều cuộc điện thoại, hai chúng tôi mới “tập hợp” được 4 “người ngon”. Xưa, cụ Tam Nguyên Yên Đổ có viết bài thơ “Khóc Dương Khuê” trong đó có hai câu: “Rượu ngon không có bạn hiền/ Không mua không phải không tiền không mua”. Nay, chúng tôi “biến tấu” thành: “Rượu ngon không có người ngon/ Không uống không phải không còn tiền mua”, cốt để cho… thuận nhĩ.

   

Rồi bộ tứ cũng hình thành. Sau lúc cụng li, không hiếm những lần, Lê Huy Quang “thăng hoa”. Anh bảo: “Văn nhân vốn tương khinh. Vậy mà chúng ta không tương khinh, là ổn rồi. Đấy không phải là lời của tôi, cũng không phải là lời của rượu, mà là lời của Đức Khổng Tử dạy từ thủa nảo thuở nào. Bây giờ, đến người trong giới còn chẳng đọc của nhau, quan tâm đến nhau, nữa là…”. Anh bảo: “Chao ôi! Chúng tôi muốn tạo ra một thế giới yêu thương/ Mà chẳng thế yêu thương nhau được/ Nhưng các anh, khi đã đến cái thời ao ước đó/ Khi con người là bạn của con người/ Hãy nghĩ đến chúng tôi/ Cho độ lượng”. Đấy cũng không phải lời của tôi, cũng không phải lời của rượu, mà là lời của nhà thơ lớn người Đức B. Brecht đấy!” Anh bảo: “Còn làm thơ ư? Có người viết từ cái gì và có người viết về cái gì. Nhưng viết từ cái gì hay viết về cái gì, đâu có quan trọng là viết như thế nào. “Chờ thay lốp xe” và “Về con sư tử bằng gốc chè Trung Hoa” là hai cái tên đơn của hai bài thơ đơn giản đến mức không thể đơn giản hơn cũng của B. Brecht đấy. Nhưng các ông thử đọc lại xem chúng thế nào. “Tôi ngồi xuống lề đường/ Chờ người lái xe thay lốp mới/ Nơi tôi ở không còn gì chờ đợi/ Nơi tôi đi cũng chẳng có gì hơn/ Vì sao tôi vẫn bồn chồn/ Chờ người thay lốp mời”. “Những kẻ xấu sợ nanh vuốt người/ Những người tốt yêu dáng ngươi đẹp đẽ/ Về thơ tôi/ Tôi cũng muốn nghe/ Những lời như thế”. Từ những hiện tượng nhỏ của đời sống, bình thường của đời sống, người đời hoặc người thường thường dễ bỏ qua, mà chưng mà cất lên được như thế thì cũng rất đáng gọi là những khoảnh khắc thiên tài rồi. Tôi nói thế có phải không các ông?” Rồi Lê Huy Quang thẳng thừng kết luận: “Làm được một cái gì đấy dù nhỏ mà còn để lại dấu ấn trong lòng người đọc hoặc người thưởng thức nói chung, là đáng quý rồi. Như nhạc sĩ để lại một bản nhạc, thi sĩ để lại một câu thơ, họa sĩ để lại một bức tranh…chẳng han. Trong địa hạt này thời hiện đại này, ở Việt Nam mình, mới chỉ có nhân tài thôi, chưa có thiên tài hoặc chưa xuất hiện thiên tài đâu”.

                                                         

     

2.  Cách nay đã lâu, Lê Huy Quang có bài thơ “Chân dung”. Có lẽ về mê bài thơ này của mình lắm, nên cách nay 8 năm (2009), thi sĩ mới cho in lại trong tập thơ “Phải khác” qua Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

      

Đọc “Chân dung”, tôi lờ mờ nhận ra nhân vật tạm coi là người tình của anh rất có thể là người ở một thế giới khác mà anh chưa tới được. Cho nên, anh vẫn đợi và vẫn đợi nhân vật người tình ấy đến già. Không thế làm sao anh viết: “Mọi thứ tưởng tượng đều hết linh thiêng/ Em là mẩu tin hàng ngày/ quán nước chè 5 xu đầu phố/Anh nhặt và anh nghe/ từ tay này anh chuyển em sang tay kia/ Anh nói/- Em là con toán bất động sản/ Anh giải tìm trong lãng quên!/ Em là phin cà phê pha đêm/ Em nhỏ giọt vào mắt anh nóng bỏng/ Em nhỏ giọt vào tay anh sóng sánh/ Ta nhỏ giọt/ giọt giọt/  vào nhau”. Không thế làm sao anh viết: “Em ơi đêm nay hãy tẩm quất cho anh/ mỗi/ đốt/ xương/ anh / em rút lên trần nhà/ cao vót/ Em ngồi ngang lưng anh em ve vuốt/ cho vơi nỗi nhọc nhằn/ rồi cuối cùng một phút thảnh thơi hơn/ Em yêu anh gánh thêm đòn tội nợ/ Anh làm con nợ thời gian…” Dường như có một sự tôn trọng tình yêu tuyệt đối và một sự bí mật của “Chân dung” đã được bộc lộ rất rõ trong câu: “Anh không quyền yêu em, em còn sạch quá”. Không thế làm sao anh viết: “Hai mươi năm sau/ Em làm đàn bà goá/ Anh sẽ đến tìm em/ Anh sẽ đến vào đêm sập cửa/ phần con ta nuôi chung không cần đổi họ/ Ta ôm ấp mối tình tang”. Viết đến đây, tự dưng tôi lại nhớ đến mấy câu thơ khá tương thích của nhà thơ lớn người Nga Exenhin: “Chúng ta thật gần nhau/ Chúng ta thật xa nhau/ Em trẻ, còn tôi thì trải qua tất cả”.

  

Hình như “Chân dung” bị nhiều người để ý, thậm chí bị đay nghiến đi đay nghiến lại, tạo ra cú sốc ở mấy câu cuối: “Anh lang thang em/ Anh xanh xao em/ Anh mi ni em/ Đêm về/ Anh/ tiết/ canh/ em…” Có thể nhiều người cho rằng: “Anh lang thang em”, chưa sao; “Anh xanh xao em”, vẫn chưa sao; nhưng đến “Anh mi ni em” và “Đêm về anh tiết canh em” thì có vấn đề rồi và vấn đề càng lúc càng thêm nghiêm trọng, tất nhiên là chỉ trong thơ thôi.

  

Có thể đây là những câu thơ quá róng riết và có phần bạo liệt theo xu hướng cách tân xác quyết và xác tín về mặt thái độ, cách diễn đạt kiểu Lê Huy Quang chăng? Có thể đây là những câu thơ quá khác, không giống người nào, đi chệch đường ray của thói quen chăng? Hay là những câu thơ này đặt ra cái ranh giới hết sức mỏng manh của hiện tượng kỳ lạ và kỳ quặc? Và để phân biệt nó, rạch ròi nó, hình như không phải dễ.

  

“Anh có nỗi say mê để cắn vào thịt em”, “Anh mới ra tù ba tháng/ Vợ anh liền có chửa” – đó là những câu thơ được viết theo lối “chơi đồ thô” mà vẫn rất hay, vẫn rất ấn tượng của Nadim Hikmet – nhà thơ Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng nếu đấy mà là những câu thơ của một người Việt, của Lê Huy Quang chẳng hạn, không biết rồi sẽ có chuyện gì xảy ra đây?

  

Nhưng thơ Lê Huy Quang đâu chỉ có thế. Anh còn những trường ca và các tập thơ ngắn khác như “Hồ Chí Minh”, “Hồi ức tuổi hai mươi”, “Tuổi học trò”, “Tóc quê”, “Mắt quê”, “Một thời để nhớ”, “Tự Bạch”, “Ta về Hà Nội đi em”, “Phải khác” nữa kia mà!

 

3. Tôi biết Lê Huy Quang từ năm 1990 của thế kỷ trước, hồi tôi còn là phóng viên chuyên mảng văn - xã và du lịch của một tờ báo. Hồi ấy tôi rất hay rủ rê anh đi chơi, uống và viết ở nhiều khách sạn ở Hà Nội. Rồi tôi chơi riết với anh từ đó đến nay.

   

Theo họa sĩ Đặng Trường Lưu thì “trong đời sống, Lê Huy Quang là người suốt đời chỉ đi guốc mộc, chỉ mặc quần áo hai màu đen đỏ, ưa đeo nhẫn bạc, vòng bạc…còn trong nghệ thuật, Lê Huy Quang là người cũng đã làm nên một ấn tượng cho riêng mình với nhiều giải thưởng về hội họa, đồ họa, trang trí sân khấu và thi ca. Đằng sau cái vẻ ngang tàng, hối hả kia là một trái tim nồng hậu, yêu ghét rõ ràng, dám sống là mình và dám đi đến cùng những gì mà mình tâm huyết, đam mê trên hành trình sáng tạo nghệ thuật nhọc nhằn và không ít gian nan”.

  

Không phải là tôi không ít nhiều nghĩ về Lê Huy Quang như thế. Nhưng tôi vẫn muốn bổ sung và nhấn mạnh thêm: “Trong nghệ thuật, nếu có người bận complet ăn thịt chó chấm mắm tôm, thì Lê Huy Quang là một người đi guốc mộc, bận áo the (hoặc một loại áo nào đó tương đương như vậy) uống rượu Tây. Trong đời sống, anh cũng là người thuộc diện mải chơi quên tuối tác. Anh có nụ cười nồng hậu và thiên lương. Thỉnh thoảng, tôi vẫn thường đọc được điều ấy qua ánh mắt nói những lời thuộc về vô ngôn của anh”.

   

Hiện Lê Huy Quang đã có đến trên 70 năm gắn bó với cuộc đời này và trên nửa thế kỷ gắn bó với nghệ thuật ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì thế, khi kết thúc bài viết này, tôi mới đặt được tên cho bài viết này như là một kỷ niệm với Lê Huy Quang: “Ông phân thân 50 năm có lẻ”.

 

 

>> XEM CHÂN DUNG & PHỎNG VẤN NHÂN VẬT KHÁC...    

 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.