Tin mới Xem thêm

  • Sơn Ca làm tung cả gió đông

    Tháng mười hai/ Đầu nhà hoang hoải/ Cây xoan gầy trơ cành run rẩy/ Ủ mình chờ nhú lộc mùa sau/ Đêm gió bấc thổi sâu/ Mẹ sinh em trong cơn gió âu sầu/ Tàu lá chuối cũng vặn mình rách toạc/ Theo những cơn đau./ Tháng mười hai/ Cha thắp đèn, mẹ hát những câu ca/ Ru ầu ơ…/ Con gái sinh trong mùa đông tháng giá/ Mắt mẹ thêm sâu/ Áo cha nhiều mảnh vá

  • Bước gió truyền kỳ: Cảm hứng lịch sử...

    Tôi đang cầm trong tay tập trường ca Bước gió truyền kỳ của nhà thơ Phan Hoàng. Đọc xong tập trường ca của anh

  • Đặng Thị Quế Phượng ngực rung lên tưởng vỡ

    Con thuyền lướt trên bóng mây/ Giật mình trăng thức loang đầy sóng xanh/ Giữa ngàn sen tựa bức tranh/ Cầm làn hương ngát ta dành tặng nhau

  • Bán sách theo cân, có hạ giá tác giả?

    Vào dịp cuối năm cũ, đầu năm mới, để thu hút độc giả đến với sách, nhiều đơn vị làm sách đã tung ra các chương trình giảm giá sách, trong đó có cả “bán sách theo cân”, liệu cách làm này có “hạ giá” tác giả? Hàng loạt chương trình sách giảm giá...

  • Phạm Tiến Duật vẫn lấp lánh Lửa đèn

    Nhà thơ Phạm Tiến Duật và các thế hệ nhà thơ chống Mỹ như Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Lê Anh Xuân, Thanh Thảo, Bằng Việt

  • Nhớ rất nhiều là nhớ được bao nhiêu - Huyền...

    Cô gái hiền ngoan ấy thể hiện cảm xúc thơ của mình một cách nhẹ nhàng, sâu lắng, như lời thầm thì nhỏ nhẹ. Tôi thích những bài thơ

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Chân dung & Phỏng vấn

Vũ Quần Phương tránh khen chê đại ngôn

20.7.2015-07:00

 Nhà thơ - nhà phê bình Vũ Quần Phương

 

Nhà thơ Vũ Quần Phương:

Cố tránh cách khen chê đại ngôn

 

HÙNG PHAN thực hiện

 

NVTPHCM- Là nhà thơ nổi tiếng, từng là Chủ tịch Hội đồng Thơ - Hội Nhà văn Việt Nam khoá VII, Vũ Quần Phương còn là nhà lý luận phê bình văn học sắc sảo.

 

Đầu năm 2015 vừa qua, tập phê bình - tiểu luận Bóng mát dọc đường xa của ông đã được Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật Trung ương trao giải A. Đây là một bức tranh mang tính khái quát về thơ đương đại, khi ông bình tĩnh nhìn lại, phát hiện và phản biện nhiều tác giả và tác phẩm đã và đang định hình trong đời sống văn học. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với ông…

 

* Một trong những điểm yếu của các nhà thơ Việt Nam là thiếu cơ sở văn hoá lý luận văn học. Vì vậy, việc một số nhà thơ hàng đầu trước đây như Chế Lan Viên, Xuân Diệu và sau này là ông tham gia hoạt động lý luận phê bình đã soi rọi được nhiều vấn đề hữu ích cho công việc sáng tạo thi ca. Đâu là thế mạnh của nhà thơ khi viết phê bình, thưa ông?

 

- Người làm thơ viết phê bình thơ có cái lợi như ông đầu bếp đi nếm món ăn. Nhận ra cái ngon, bổ của món, biết chỗ tinh tế, chỗ sáng tạo của cách nấu, và tài năng chọn lựa nguyên liệu của người nấu. Nấu ăn hay làm thơ, làm nhạc... đôi khi có hiện tượng ăn thấy ngon, đọc thấy thích, nghe thấy hay mà thật ra công chế biến, sáng tạo và giá trị nguyên liệu lại không nhiều. Ngược lại có khi chưa hợp khẩu vị số đông mà công chế biến lại rất sáng tạo, nguyên liệu lại quý hiếm. Người phê bình có sáng tác thường biết được các ch bếp núc ấy nên dễ chia sẻ với đồng nghiệp và bạn đọc.

 

* Vốn là nhà thơ sớm thành danh, ông khởi đầu viết phê bình văn học từ bao giờ, với tác phẩm nào?

 

- Tôi viết phê bình khoảng đầu thập niên 70 thế kỷ trước. Anh Vương Trí Nhàn, biên tập viên Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội đặt và động viên tôi viết một bài về tập thơ Xuân Sách. Bài in ra, được các bạn viết và mấy bậc đàn anh khuyên nên viết tiếp. Anh Vương Trí Nhàn cũng khích lệ và đặt bài tiếp. Sau này anh Vương Trí Nhàn nói đùa: Chính tôi (tức VTN) là người phát hiện và đào tạo ra nhà phê bình Vũ Quần Phương!

 

Có lần tôi viết bài về Xuân Diệu, anh Xuân Diệu đạp xe tới nhà tôi, bảo: Anh không tính chuyện chú khen chê, nhưng những chỗ “lắt lẻo cánh gà” chú hiểu và viết được. Rồi anh động viên tôi từ kinh nghiệm của anh. Anh nói: Kỷ niệm 200 năm sinh Nguyễn Du (1965), tôi có tham luận. Được nhiều anh chị, kể cả giới phê bình, lưu tâm và khuyên viết tiếp. Thế là tôi dọn thêm ngôi hàng phụ là phê bình. Khách đến đặt bài đông hơn ở ngôi hàng chính là thơ. Chân ngoài dài hơn chân trong mà. Ở ta cứ cái phụ nuôi cái chính. Có điều làm phê bình là cái anh đi che lọng cho thiên hạ. Mình không ngại công nhưng cũng phải chọn mặt mà che. Thế là mình gặm dần các cụ cổ điển.

 

Tôi chuyển công tác từ Bộ Y tế sang Đài Tiếng nói Việt Nam, buổi Tiếng Thơ thì cũng phải đụng vào phê bình trong mục Nói chuyện thơ. Thế là công việc nó tạo nên mình.

 

* Tập phê bình và tiểu luận Bóng mát dọc đường xa là một hiện tượng độc đáo trong đời sống lý luận phê bình văn học thời gian qua. Bằng cái nhìn chủ quan của tác giả, ông thấy tác phẩm của mình có những điểm khác biệt nào so với những cuốn sách LLPBVH hiện nay?

 

- Tâp phê bình Bóng mát dọc đưng xa là tập hợp một số bài viết gần đây. Có bài về nhiều tác giả nổi tiếng hoặc đã quen biết với độc giả, cũng có bài về các tác giả từ phong trào. Đây là tập phê bình thứ hai của tôi. Tập đầu do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành, tuyển chọn các tác giả được dạy trong nhà trường trung học, tập 30 tác giả văn chương. Tập này ít được giới cầm bút chú ý vì nó in và phát hành như sách giáo khoa. Nhưng viết khá công phu vì toàn là các tác giả tiêu biểu. Tôi chắc cuốn ấy sẽ giúp ích được với các bạn nhà giáo và học sinh, sinh viên.

 

Cuốn Bóng mát dọc đường xa, với tôi cũng là một cuộc nếm văn chương. Nếm cho ra vị ở từng tác phẩm và tác giả rồi nói ra rõ ràng mạch lạc những gì mình thấy để bạn đọc kiểm chứng và chấp nhận, cùng cảm cùng nghĩ với mình, tin mình. Tôi hay đi nói chuyện thơ trực tiếp với bạn đọc nên cũng có dịp phán đoán các tác động nhận định của mình. Mạch lạc rõ ràng cả khen lẫn chê, nếu vui nữa dễ được bạn đọc, bạn nghe hưởng ứng. Còn chỉ ra nhược điểm của tác phẩm thì bao giờ cũng cần, chí ít nó tạo nên niềm tin ở bạn đọc. Việc ấy dễ mà khó. Dễ vì nhìn ra chỗ chưa đạt, tôi chắc nhiều người đều nhìn thấy, nhưng nói ra thế nào để tác giả không buồn, không bực là khó lắm. Tôi khắc phục bằng sự đồng cảm của tác giả. Cuộc đời có những chỗ khó thấy, thấy rồi cũng khó viết, viết ra cũng khó được tiếp nhận. Xuân Diệu khi dùng thành ngữ lắc lẻo cánh gà có lẽ muốn nói đến ý đó. Chỗ này thì việc làm thơ của mình giúp cho việc phê bình thơ nhiều lắm. Tôi quan niệm làm phê bình chủ yếu là nói cái hay, đ bạn đoc hưởng thụ, như mời người ta ăn món ngon. Chỗ dở có nói cũng để tôn vinh chỗ hay và tri kỷ với tác giả, phát hiện ra cái hay, nhất là ở những người viết chưa tiếng tăm. Cảm nhận thơ vốn rất cảm tính chính vì vậy cần khoa học và lòng thương tài.

 

Tôi cố tránh cách khen chê đại ngôn, chung chung nên phải đọc kỹ. Tôi viết chậm cũng vì vậy. Tôi có cảm giác, nếu không phải thì xin các bạn thứ lỗi, là thơ hôm nay in nhiều nhưng ít được đọc kỹ ngay cả thơ của các nhà thơ với nhau.

 

* Trong tập sách có bài Đọc lại Tố Hữu 2010 rất đặc biệt. Đặc biệt bởi lẽ gần 20 năm qua, thơ Tố Hữu ít được nhắc tới. Đặc biệt hơn, ngoài những giá trị cũ mà ông có cách nhìn mới, thì ông còn phản biện một số vấn đề “nhạy cảm” trong thơ Tố Hữu. Ông có e ngại khi đặt bút viết về những cái không hay đó?

 

- Với tác giả lớn Tố Hữu, tôi hiểu ý anh khi nói tới chữ nhạy cảm. Những xuất sắc và cả những hụt hẫng của thơ Tố Hữu mà tôi phát hiện và nói trong bài tôi đã có dịp trực tiếp nói với nhà thơ Tố Hữu. Khi tôi nói tới sáu câu thơ đầu bài Tiếng hát sông Hương là con thuyền và cái bóng của nó in trên dòng sông yên tĩnh. Sông yên tĩnh mà đời người trên sông đầy bão gió. Anh Tố Hữu hồn nhiên thích thú: Mình giỏi hí, thế mà mình không nhận ra. Khi tôi nói về anh bộ đôi khi xa mẹ mà nói Xa bầm con lại có bao nhiêu bầm dễ làm bà mẹ tủi thân (nói với vợ thế thì toi). Đây là Tố Hữu nói để cổ vũ tình quân dân và đặt vào miệng anh bộ đội xa nhà. Tố Hữu im lặng, một lát sau giọng anh chùng xuống như thì thầm. Tôi nhớ đại ý: Hồi Từ ấy mình làm thơ để giác ngộ cách mạng, sau này thì để vận động các chủ trương, mình ít được làm thơ vì thơ hay vì mình. Nghe xong , tôi cũng im lặng thầm cảm phục cái nghĩa lớn của nhà thơ tài năng. Anh còn nói: Bài Con cá chột nưa không tài giỏi gì về bút pháp nhưng nó là cuộc đấu tranh nội tâm có thực của đời mình và mình vượt được. Sau này mình chết các cậu có làm tuyển tập cho mình, đừng bỏ nó.

 

Hiểu quan niệm thơ của Tố Hữu như vậy nên tôi cứ viết những cái hay và chưa hay của ông rất tự nhiên. Cũng có người bắt bẻ: Cả nước thích Tố Hữu sao anh lại chê (!) Tôi chả biết thưa lại thế nào, đành im. Sau có một bài khác hỏi lại: ông đã điều tra xã hội học chưa mà biết cả nước thích, vả lại dù cả nước thích mà có người chưa thích thì cũng phải để người ta nói chứ! Mà tôi đâu có chê Tố Hữu, chỉ chê phần nào đó trong thơ ông.

 

* Vâng, đó cũng là bản lĩnh cần có của một nhà phê bình. Ông vừa làm thơ vừa viết phê bình văn học, trải nghiệm từ Á sang Âu, Mỹ. Một cuộc đời tài hoa và sôi động. Nhìn lại sự nghiệp trước tác của mình, ông tự đánh giá ra sao?

 

- Tôi đã vào tuổi lớn. Đã được sống qua nhiều thời cuộc, chiêm nghiêm thăng trầm thời thế và thân phận con người. Điều này nói ra dễ lan man lắm. Có điều trong việc văn chương mỗi ngày lại thấy rõ hơn điều mình cần nói, chỗ mình cần hoàn thiện. Càng dài tuổi đời, bài thơ như càng ngắn lại và điều mình gửi gm cũng sâu hơn, rõ hơn. Tôi hay nhận được thư bạn đọc nhận xét về thơ tôi. Nhiều ý sâu sắc lắm. Khen nhiều nhưng cũng có lời chê thẳng thắn và sửa giúp tôi nữa. Tôi sẽ viết lại việc này thành kinh nghiệm thơ, có nhiếu ý hay lắm. Trước hết xin đa tạ tấm lòng bạn đọc. Tôi bây giờ vẫn ham viết. Thấy có thể đụng vào nhiều thứ: thơ, tản văn, hồi ký, phê bình, bình thơ và muốn lắm làm tuyển tập thơ thế kỷ XX, tập hợp được tất cả các tác giả Việt dù đang ở chân trời nào, mà có tình cảm Việt, nỗi lòng Việt. Mong trời cho sức khoẻ và đủ tỉnh táo ít năm nữa để tôi thực hiện ước mơ của mình.

 

* Một ước mơ thật chính đáng của một người cầm bút có trách nhiệm. Xin cảm ơn ông. Kính chúc ông mạnh khoẻ để hoàn thành mơ ước!

 

___________

Trên đây là nguyên bản bài trả lời phỏng vấn của nhà thơ - nhà phê bình Vũ Quần Phương, đã đăng trên báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 17.7.2015 nhưng do khuôn khổ báo nên đã bị biên tập cắt bớt một số đoạn và thiếu trùng khớp.

 

 

 

>> XEM CHÂN DUNG & PHỎNG VẤN NHÂN VẬT KHÁC... 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.