Tin mới Xem thêm

  • Trương Duy Vũ & Hoa yêu

    Đó là hồng tỉ muội hay hồng sẻ như ông ngoại thường nói. Có lẽ vì mỗi bông hoa chỉ bằng hoặc lớn hơn ngón tay cái một chút. Hơn mười năm nay, người trong phố gọi xóm tôi là xóm hoa yêu - một cái tên mới mẻ so với cái tên cũ kĩ lâu đời – xóm Núi Nhạn – vùng đất nhỏ nằm dưới chân Núi Nhạn độ gần trăm nóc nhà, đa số là dân lao động nghèo

  • Văn nghệ và kháng chiến qua ống kính Trần...

    Hòa mình với đời sống văn nghệ, hiểu rõ tâm hồn văn nghệ sĩ và chuyên tâm chụp văn nghệ sĩ, cố nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Văn Lưu đã lưu

  • Thân phận con người trong thơ Nguyễn Vỹ

    Góp mặt vào làng thơ Tiền chiến từ năm 1934 - thời điểm thơ Mới phát triển mạnh mẽ nhất, không ồn ào, chạy theo tâm lý đám đông

  • Thiêng liêng hai tiếng “Thầy ơi”

    Khi sang xứ người giảng dạy, khi không còn nhận được nhiều tiếng “Thầy ơi” ấm áp đó, cũng như nhiều ánh mắt yêu mến từ học trò ngoài giờ học, tôi mới nhận ra rằng học trò ở quê nhà sao mà “dễ thương” quá…

  • Lê Hà Ngân - Đò chưa sang

    Trưa tĩnh lặng, con thuyền gà gật bên mép sóng bỗng choàng dậy. Đám khách lũ lượt gọi đò, nói cười râm ran cả khúc sông

  • Lê Mạnh Thường & Trường Sa ngày trở về

    Trong cuộc đời mỗi con người ắt hẳn ai cũng có nhiều dấu mốc kỉ niệm. Mỗi kỉ niệm sẽ theo ta đi suốt hành trình của cuộc đời mình. Với tôi, chuyến đi Trường Sa lần này có lẽ là một sự kiện làm dày thêm cái dấu mốc đã in hằn trong tim bấy lâu nay và lấy đi của tôi không ít cảm xúc. Tôi gọi chuyến đi này là ngày trở về.

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Dọc đường văn học

Lắt léo tiếng Việt: Giò me, me Tây, canh me và con... me

16.3.2018-23:45

 

NVTPHCM- Giáp Tết Nguyên đán vừa rồi, chú em cùng trường người Nghệ An gọi điện thoại hồ hởi: 'Anh có ăn giò me không, ở ngoài quê mới gửi vào, em đem đến cho anh nhé?'.

 

Vốn tính không thích ăn đồ chua, tôi vội từ chối: "Cảm ơn em! Nhưng mà me chua lắm, anh không ăn đâu!". Chú cười khùng khục qua điện thoại: "Không phải giò me là làm bằng quả me đâu!".

 

Đồng âm phương ngữ - toàn dân

 

Lúc sau, chú mang đến cân giò, không phải làm bằng quả me, mà bằng... thịt bê. Hóa ra ở vùng quê chú ấy, con bê được gọi là con me và giò bê gọi là giò me!

 

Lần giở từ điển, tôi mới biết có nhiều từ me đồng âm, trong đó, quen thuộc nhất, me là "loại cây thân gỗ, lá kép lông chim, quả dài, có vị chua, ăn được".

 

Ngoài ra, còn có những từ me khác với các nghĩa: dùng để xưng gọi tương tự như "mẹ" / "người đàn bà Việt Nam vì tiền mà lấy người phương Tây thời trước (hàm ý coi khinh)" thì gọi là "me Tây, me Mỹ"/ "đánh me" là một kiểu đánh bạc thời trước / "canh me" là canh chừng, trông chừng / "con me" là con bê...

 

Hiện tượng đồng âm giữa từ toàn dân và từ địa phương (phương ngữ) gây ngộ nhận khi giao tiếp như trên trong từ vựng tiếng Việt đã dẫn đến nhiều câu chuyện cười ra nước mắt.

 

Như câu chuyện anh chàng Bắc Bộ đến chơi nhà bạn ở xứ thần kinh, thấy con chó to lớn bất ngờ xồ ra nhe răng dữ tợn, sủa ầm ĩ, hoảng quá hét toáng lên.

 

Cậu bạn gia chủ lại thư thả đi ra, điềm nhiên cười bảo: "Con chó không có răng mô!". Anh phản đối: "Nó cắn ầm ĩ, nhe răng tùm lum như thế mà ông lại bảo không có răng?".

 

Hóa ra trong phương ngữ miền Trung, "răng" có nghĩa là "sao", đồng âm với từ "răng" toàn dân chỉ "phần xương cứng, màu trắng, mọc trên hàm, dùng để cắn, giữ và nhai thức ăn".

 

Còn từ "cắn" thuộc phương ngữ miền Bắc mà anh dùng thì đồng nghĩa với từ toàn dân "sủa" và đồng âm với từ "cắn" toàn dân với nghĩa "giữ và siết chặt bằng răng hoặc giữa hai hàm".

 

Đồng âm thuật ngữ - toàn dân

 

Thêm một chuyện khác, vào mùa hè năm 2002, trường tôi chở học sinh đi tham dự Festival học sinh dân tộc thiểu số ở Pleiku trên chiếc xe cà tàng 45 chỗ, sau chuyến đi ấy về là xe "nghỉ hưu" vì đã hết niên hạn sử dụng.

 

Xe qua trạm kiểm soát ở ranh giới giữa hai tỉnh Gia Lai - Đắk Lắk, thấy cạnh đường chính có con đường khác song song, treo tấm biển "Đường dành cho xe quá khổ, quá tải". Bé gái nhà tôi năm ấy lên 10 cũng đi theo đoàn, buột miệng: "Đường ấy dành cho xe quá nghèo khổ, như xe của mình đây hả ba?".

 

Cả xe bật cười vì thắc mắc ngây thơ của cháu. Ở đây đã diễn ra trường hợp nhầm lẫn giữa hai yếu tố / từ đồng âm "khổ" trong từ khổ cực, nghèo khổ với "khổ" trong từ khuôn khổ và quá khổ, quá tải là thuật ngữ chuyên ngành giao thông.

 

Về thuật ngữ, còn có nhiều từ khác đồng âm dễ gây nhầm lẫn như "chân vịt" tàu thủy đồng âm với "chân vịt", một bộ phận của con vịt - loài thủy cầm mỏ dẹp, chân ngắn quen thuộc.

 

Hoặc như từ "cánh gà" sân khấu đồng âm với "cánh gà" - bộ phận của con gia cầm mỏ nhọn quen thuộc, nguyên liệu chính của món cánh gà chiên nước mắm thơm phức đậm đà, khoái khẩu.

 

Hoặc "con chuột" cơ bắp tay (brachii) lại đồng âm với "con chuột" mõm nhọn, đuôi dài. Từ này còn đồng âm với "con chuột" máy tính; và còn nhiều từ đồng âm dễ gây nhầm lẫn khác như "con sò" trong máy khuếch đại âm thanh (amply) với "con sò" là loài trai biển.

 

Ngẫm ra, tiếng Việt mọi vùng miền trên đất nước ta tiềm ẩn bao điều thú vị, góp phần tạo nên vốn ngôn ngữ đặc sắc, những nét văn hóa độc đáo, phong phú.

 

ĐỖ THÀNH DƯƠNG

 

 

>> XEM TIẾP NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁC...

 

 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.