Tin mới Xem thêm

  • Thông Báo chuyển Website Hội Nhà Văn TP. Hồ...

    Để có thêm nhiều chuyên mục nhằm phục vụ bạn đọc, Ban Thường vụ Hội Nhà văn TPHCM đã thay đổi giao diện, tên miền cho phù hợp với tầm vóc của một trang văn chương uy tín và chuyên nghiệp.

  • Chi hội Nhà văn Bến Nghé Tổ chức cuộc thi...

    Vừa qua, Ban điều hành Chi Hội Nhà văn Bến Nghé đã quyết định tiến hành tổ chức cuộc thi “Văn Chương Bến Nghé” lần 1 (dành cho Thơ).

  • Trang web Hội tạm ngưng cập nhật thông tin

    Vì lý do kỹ thuật và điều kiện kinh phí khó khăn nên kể từ hôm nay Trang thông tin điện tử Hội Nhà văn TP.HCM phải tạm dừng cập nhật thông tin để sửa chữa, nâng cấp và vận động kinh phí. Ban điều hành website rất mong được đón nhận sự góp ý xây dựng về nội dung, hình thức lẫn hỗ trợ tài chính của các hội viên

  • Trang Thế Hy người đi chỗ khác chơi

    Tháng 10.1992 sau khi nhận sổ hưu từ cơ quan Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, với tuyên bố: “Tôi sẽ rời thành phố

  • Doãn Minh Trịnh giấc mơ đêm trở gió

    Người đàn bà bỏ phố/ lên non/ chiều đông/ mơ giấc mơ tự do/ Ngày mới lạ/ bông cúc đọng sương đêm

  • Bùi Việt Thắng & đường đi của truyện ngắn

    Giải nhất Cuộc thi Truyện ngắn (2015-2017) báo Văn Nghệ thuộc về nhà văn Nguyễn Trường (Giám đốc - Tổng biên tập nhà xuất bản Thanh niên). Thông thường

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Bút Ký - Tạp Văn

Nón lá Ba Đồn và những đêm sông Gianh

15.02.2011-00:30

Sông Gianh - Quảng Bình

 

Nón lá Ba Đồn

và những đêm sông Gianh…

 

TÔ HOÀNG

(Mình đã đến tuổi sắp bước qua thế giới bên kia,

sao còn biết tới lễ Valentine làm gì đây?)

 

   NVTPHCM- Từ phà Ròn vào tới phà Gianh chúng tôi vội vã ghi những dòng chữ thương nhớ lên phía bên trong vành nón. Ghi dưới ánh đèn dù. Ghi trong luồng sáng nhỏ như hạt đỗ của chiếc phao đèn pin đã bị giấy đen che kín mít. Ghi dưới ánh sáng của ngọn đèn gầm khi xe ô tô bị sa rệ… “Tạm biệt em yêu, anh đi nhé!”, “Phà Ròn, Quảng Bình… Nhớ em rất nhiều”…

 

   Cự Nẫm - một làng nằm ở bờ Nam sông Gianh vốn nổi tiếng với những chiến công trong 9 năm kháng chiến chống Pháp. Vào cuối năm 1968, đầu năm 1969, Cự Nẫm bỗng trở thành nơi tập kết quân cuối cùng trên đất Bắc trước khi nhập trạm T.5 - trạm đầu tiên trên tuyến đường Trường Sơn. Một hoặc hai ngày nghỉ ở Cự Nẫm, giữa bom đạn ùng òang gần xa lính ta còn được nhìn thấy lần cuối cùng đôi vai tròn lẳn, bóng dáng óng ả của các cô gái Quảng Bình làm ruộng trên đồng, kéo nước bên giếng; còn được nghe lần cuối tiếng guốc võng kẽo kẹt như điểm nhịp tiếng bà ru cháu, tiếng con chị lớn 6,7 tuổi ru con em nhỏ ẵm ngửa trước cửa những căn hầm chữ A, đào ngay dưới lòng một hố bom tấn. Chao ơi muốn rơi nước mắt, trong cái nắng hè đổ lửa, trong tiếng xủng xoảng sắt thép siết chạm nhau của đủ loại máy bay Mỹ, giữa tan hoang, đổ nát bỗng nghe lời ru bằng chính một bài hát quen thuộc:

   Dẫu có phải mười năm hay hai mươi năm sống trong gian khổ,

   Ta đi lên làm theo lời Bác

   Lòng mở cờ tim gióng trống…

   Trạm Cự Nẫm bổ xung cho người sắp lên Trường Sơn thịt hộp, mắm ruốc, sửa đường… Lính ta cũng vội vã sé số tay, viết những dòng thư cho người yêu ở lại hậu phương. Để được bỏ phong thư vào thùng bưu điện của một làng cuối cùng trên đất Bắc…

   Đấy là việc làm muộn màng của những những chú lính chân chỉ hạt bột, còn đám lính Hà nội tinh ranh, ma quái chúng tôi lúc này đã có thể nằm gác chân trên võng, phì phèo điếu thuốc Tam Đảo bao bạc, mắt lơ đãng ngó nhìn mặt sông Gianh thấp thóang hiện ra phía sau hàng chân tre, mà nôn nao nhớ lại bao kỷ niệm những ngày sắp chia tay…

   Kỷ vật cuối cùng gửi lại cho người thương, lính Hà nội đã biết lo từ đêm hôm trước.

   Không biết ai mách nước, những ông “ tham mưu con” đã rỉ tai nhau, bên bờ Bắc sông Ròn có sản phẩm nón Ba đồn nổi tiếng từ ngày xửa ngày xưa. Chẳng biết nón Ba đồn có đẹp, có bền hơn nón làng Chuông bày bán ở chợ  Đồng Xuân không ? Chỉ cần nghĩ rằng vào tới Ba đồn, qua phà Ròn,  tới sông Gianh là đã đi xa Hà nội cả một “ dặm đường máu lửa”, là đã sắp rời hậu phương Miền Bắc để đặt chân lên Trường Sơn. Người yêu của ta nom sẽ ra sao dưới vành nón lá Ba đồn nhỉ? Gương mặt lúc buồn mắt ngân ngấn nước? Hay lúc vui , mỉm nụ cười với đôi hàm răng tăm tắp ngọc ngà ? Nàng sẽ đội vành nón lá lên đầu tới cơ quan, công sở hay vẫn thích chiếc mũ cối gắn ngôi sao vuông tự vệ? Mình sẽ làm nàng đẹp thêm hay xấu đi đây trước ánh nhìn dòm dỏ của những thằng cha trốn lẩn ở phố phường, không chịu ra trận? Mà thôi, nghĩ làm gì cho đau đầu? Cứ đinh ninh tin rằng hẳn người ta yêu cầm chiếc nón Ba đồn lên tay sẽ bổi hổi bồi hồi vừa nhớ nhung, vừa tự hào biết bao về chính ta đang dãi gió dầm sương, đang bước vào nơi trận mạc- thế là sung sướng lắm rồi! Chỉ còn một sự hệ trọng không thể quên: muốn chiếc nón nguyên lành, không bẹp, không méo khi tới tay người thương thì hãy biết chăm lo, chiều chuộng, thậm chí hầu hạ nước thuốc cánh lái xe..Mong sao bọn hắn chằng buộc cẩn thận chiếc nón ngay trong buồng lái để không rách bẹp và trên đường trở ra mấy gã lái đừng có ngủ gật mà phóng con xe xuống một hố bom, một lòng sông lòng suối cạn …

   Xe vào tới thị trấn Còng, giáp ranh hai tỉnh Thanh Nghệ đã cảm nhận ra hơi thở của chiến trường. Phía tây, máy bay trinh sát Mỹ nháy đèn chụp ảnh liên hồi. Phía đông nhang nháng những quầng lửa của đạn từ pháo hạm Mỹ bắn vào các xóm làng ven biển. Dọc đường lộ 1, đèn dù từ máy bay Mỹ thả xuống lúc xa lúc gần. Đèn dù vừa tắt lập tức rền vang tiếng bom, tiếng rockét. Nghỉ một ngày ở thị trấn Voi, Hà Tĩnh. Vừa sẩm tối hôm sau xe tranh thủ vượt đèo Ngang, xuống tới chân đèo đã sang đất Quảng Bình, đã gặp ngay sông Ròn, phà Ròn.

   Ngày nay, vài ba năm có dịp qua lại sông Ròn tôi đứng rất lâu trên cây cầu mà không thể nào tự trả lời nổi câu hỏi, vì sao chỉ một khúc sông hẹp, êm đềm, hiền hòa trôi chẩy trước mắt kia mà một thời lại trở thành trọng điểm đánh phá quyết liệt của đủ lọai máy bay và hạm pháo của Mỹ đến như vậy? Tôi nhớ tới con đường đổ xuống phà mù mịt bụi xe, nhỏ to tiếng người gọi nhau lẫn lộn trong tiếng xe rồ máy. Tôi như nghe thấy tiếng nổ inh tai nhức óc của bom Mỹ từ đường 20, từ phía bờ bên kia phà Ròn vọng tới.  Phía ven biển pháo hạm của địch đang đổ đạn xuống các xóm thôn Quảng Thuận. Ngọn lửa nhà cháy mỗi lúc một vươn cao thêm. Tiếng mắt tre, mắt luồng nổ lốp bốp. Văng vẳng trong gió nhận ra cả tiếng khóc, tiếng hời của những người đàn bà gặp nạn. Hai bên con đường xuống bến phà là những cánh đồng nước lõng võng, trong ánh sáng đèn dù hiện ra những miệng hố bom lở lói như những mụn ghẻ khổng lồ, nằm chi chít bên nhau. Còn ngay trên mặt sông Ròn giăng giăng hàng pháo sáng đèn dù câm lặng, cái nọ chưa kịp tắt cái kia đã bung nở ra.  Những tốp lính vào chiến trường vừa từ trên xe tụt xuống, theo một mệnh lệnh chỉ huy của ai đó, vội vã tạt ngay ra hai bên vệ đường, gắng tìm cho mình những chiếc hố cá nhân đã đào sẵn. Chỉ cần hàng đèn pháo sáng kia chợt tắt, những chiếc máy bay cường kích có thể rẹt sát sạt trên đầu, tung xuống những lọat bom bi sát thương, hoặc bom napal để thiêu cháy những chiếc xe...

   Trong cái ắng lặng, căng thẳng thần chết đang chơi trò ú tim như vậy, không biết từ đâu bỗng xốn xao tiếng nói cười trẻ thơ, ngay sau đó xuất hiện những bóng dáng thấp nhỏ của các cháu với những chồng nón trắng trên tay. Các cháu len lỏi giữa đám xe cộ tìm đến bên những tốp lính, giọng Quảng Bình ngọt ngào, dễ thương:

   - Nón Ba Đồn đấy các chú ơi! Các chú mua, làm quà gửi về quê  kỷ niệm cho các o!

   - Nón thương, nón nhớ, nón đợi nón chờ. Em đội chiếc nón mà ngờ chiêm bao.

   - Anh đi đánh giặc nơi xa. Em đội nón lá ở nhà đợi anh!

   …

   Chúng tôi cầm nón lên tay, không lựa chọn, móc tiền trong túi ra trao cho các cháu, cũng không cần đếm nữa, vì đây là những đồng tiền cuối cùng còn chi tiêu được trước khi đặt bước lên Trường Sơn. Lòng dạ bồn chồn, nôn nóng chúng tôi chỉ mong các cháu bán cho chóng hết chồng nón kia để mau chóng tránh xa nơi cái chết có thể bất thần ập tới .

   Từ phà Ròn vào tới phà Gianh chúng tôi vội vã ghi những dòng chữ thương nhớ lên phía bên trong vành nón. Ghi dưới ánh đèn dù. Ghi trong luồng sáng nhỏ như hạt đỗ của chiếc phao đèn pin đã bị giấy đen che kín mít. Ghi dưới ánh sáng của ngọn đèn gầm khi xe ô tô bị sa rệ… “Tạm biệt em yêu, anh đi nhé!”, “Phà Ròn, Quảng Bình… Nhớ em rất nhiều”, “Quà nghèo gửi tới cho ai. Đừng đếm ngày rộng tháng dài, anh đau”, “Chờ anh, anh lại về. Trông chết cười ngạo nghễ”…

   Trong mười một thằng lính Hà nội tiểu đội tôi mua nón Ba đồn gửi về cho người yêu đêm qua phà Ròn năm ấy đã nằm lại trên mảnh đất các chiến trường mất tám thằng. Đứa chết vì đạn bắn thẳng. Đứa chết vì pháo bày, vì bom tọa độ. Đứa chết do sốt rét ác tính. Cũng có đứa chết tức tưởi vì bị cây đổ đè vỡ xương chậu trong mùa phát nương trồng sắn chống đói cuối năm 1969 .

   Vài đứa sống sót trở về Hà Nội, như hẹn ước với nhau, không bao giờ dám mở miệng nhắc lại chuyện đã mua những chiếc nón Ba đồn gửi cho người yêu thuở nào. Nhớ cả đấy, nhưng nhắc để làm gì? Những người bạn gái của chúng tôi đều đã nhận được những chiếc nón lá Ba Đồn. Nhưng chiến tranh kéo quá dài mà tuổi xuân thì có hạn.Trách móc chị này, em kia không thủy chung chả cố chấp lắm sao? Dăm ba người tình của những thằng bạn xấu số khóc lóc, vật vã đến võ vàng, tiều tụy cả năm ròng sau ngày nhận được giấy báo tử người yêu chết trận, các chị các em châm lửa đốt chiếc nón đã ngả vàng đi, để bước chân sang một bến đò khác, để lấy chồng,  mà sinh con đẻ cái, mà làm bà nội bà ngọai…

    

TÁC PHẨM CỦA TÔ HOÀNG:

>> 4 chuyện lạ trong 1 gia đình lính

>> Thạch Quỳ "tự đi đày" Siberia

>> Thuỳ Dương và lòng biết ơn của cựu binh

>> Vĩnh biệt thi sĩ lớn Bella Akhmadulina

>> Vì ai, Lev Tolstoy bỏ nhà ra đi?

>> Trần Kim Trắc tìm ngọc trong đá

>> Trần Văn Tuấn không viết vì sự ám ảnh

>> Đối xử sao cho phải với phim tư liệu chiến tranh? 

 

BÚT KÝ- TẠP VĂN TÁC GIẢ KHÁC:

>> Nhớ Ngày Thơ Việt Nam ở quê tôi

>> Những mùa cấy đã xa

>> Một người hay chữ

>> Chuyện chưa kể về cụ Vũ Đình Hoè

>> Ngày xuân con én đưa thoi

>> Mỡ và quần đùi áo dây

>> Bất đồng ngôn ngữ

>> Chuyện mèo nhân năm Mão

>> Tết cuối cùng của thời bao cấp

>> Tết ngồi quanh nồi bánh tét

>> Xình xịch nỗi niềm Tết

>> Tết quê

>> Tôi hiểu Việt Nam nhiều hơn qua Tết Việt

>> Tết của người Tây Nguyên

>> Tết về nhớ tiếng heo la

>> Ăn tết với bạn văn

>> Gáy người thì lạnh

>> Nõn nà vú Chăm

>> Hớt tóc ngày tất niên

>> 4 câu chuyện lạ trong 1 gia đình lính 

>> Rau má "quê choa"

>> Ao quê hoa bèo tây vẫn tím

>> Chỉ cờ đỏ sao vàng ở lại

>> Tìm người như thể...

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.