Tin mới Xem thêm

  • Võ Văn Pho chờ mai nắng ấm

    Tính sao đây/ Phải sao đây?/ Giữa bao ngang trái/ Chất đầy trái ngang./ May còn/ Tình mẹ cưu mang

  • Nguyễn Thị Phương Nam gửi vào khoảng lặng

    Có những ngày im lặng/ Nghe nhịp thời gian trôi/ Đếm từng đợt mưa rơi/ Tính từng ngày nắng ấm/ Nhìn từng cơn gió thoảng

  • Dẹp cho hiệu quả

    Cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan có câu nói rất nổi tiếng: "Let's it die" (hãy để cho nó chết) chính là để nói về thái độ cần thiết khi “thanh lọc”

  • Cảm hứng từ lý tưởng và tính nhân văn

    Với tính nhân văn cao, chất lãng mạn trữ tình và hiện thực sâu sắc, văn học Nga - Xô Viết đã ảnh hưởng mạnh mẽ lên tính cách, lối sống của con người và văn học Việt trong một thời kỳ dài sau Cách mạng Tháng Mười. Có thể nói, nước Nga và văn học Nga - Xô Viết luôn là niềm tự hào của các thế hệ cầm bút ở Việt Nam.

  • Kim Hài - Giòng sông Tỉnh Thức - kỳ 3

    Cái tư thế kỳ lạ của Quân khi qua đời khiến dân Tối Thượng xôn xao. Thái độ thờ ơ, lầm lủi của mọi người dường

  • Nguyễn Vũ Tiềm tương tư gói lại mang về

    Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm năm nay đã 77 tuổi. Hơn nửa thế kỷ miệt mài với thi ca, ông có một vị trí đáng kể trong lòng công chúng

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Nghiên Cứu - Phê Bình

Lê Quang Trang với cuộc thi bút ký ĐBSCL IV

24.4.2011-10:10

Nhà lý luận phê bình Lê Quang Trang

>> Thư viện tác giả: Lê Quang Trang

 

Khơi dậy mạnh những trang văn xuôi

gắn với cuộc sống châu thổ

                                                  

LÊ QUANG TRANG

 

NVTPHCM- “Vẫn còn đôi ba ý kiến chưa thoả mãn với kết quả của cuộc thi. Có lẽ cũng là thường tình. Như mong muốn tác phẩm đạt giải cao phải thật sự là đỉnh, nổi bật và tiêu biểu, mở ra một khuynh hướng mới cho bút ký về bút pháp, giọng điệu. Mong ước ấy là chính đáng, nhưng hoàn toàn không dễ. Với văn học cả nước cũng thế chứ không riêng gì văn học Đồng bằng sông Cửu Long”.

 

Cuộc thi bút ký văn học cấp khu vực các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ tư, năm 2010 đã kết thúc. Ngày 14.4 vừa rồi, lễ tổng kết và trao giải đã được tổ chức tại thành phố Bạc Liêu, tỉnh đăng cai lần này. Đã hơn 10 năm nay các Hội Văn học nghệ thuật các tỉnh trên địa bàn liên kết tiến hành các cuộc thi ở các thể loại là một hoạt động rất đáng hoan nghênh. Được tham gia Ban chung khảo lần này, với tư cách người làm nghề, tôi thật sự vui, vì qua 30 tác phẩm vào chung khảo, chọn lọc từ gần 130 bài dự thi, chúng ta hiểu thêm nhiều điều về cuộc sống và văn học ở đây.

Thế mạnh của thể ký chính là phản ánh kịp thời những vấn đề đang nóng của cuộc sống. Nhiều các bài ký thành công ở vòng chung khảo này đã khai thác được sở trường ấy. Nhiều trang viết sinh động, phong phú, đề cập bao nhiêu vấn đề sôi động đang đặt ra cho vùng đất, cũng là của quốc gia. Cả những đổi thay kỳ diệu, có khi gây bất ngờ với ngay cả những người tại chỗ. Một con đường mới xẻ dọc đồng bằng như chiếc chìa khoá mở ra tương lai cho cả một vùng đất, là ý tưởng chủ yếu của Con đường xẻ dọc một vùng quêNhững cây cầu trên đường Nam Sông Hậu. Một ngôi trường đơn sơ thuở nào, qua hơn một trăm năm lịch sử đã cung cấp bao nhân tài cho đất nước, nay phát triển khang trang càng gợi bao cảm xúc trong tâm hồn một người thầy Trường xưa một thuở… bây giờ. Và trong nhiều tác phẩm khác, như Tình bần ở Cù lao Dung chẳng hạn, chúng ta cũng bắt gặp nhiều tình tiết, chi tiết phản ánh sự thay đổi sâu sắc, nhất là hiện thực hôm nay được đan cài mật thiết với những kỷ niệm hào hùng của quá khứ hôm qua. Mặt khác, tư duy nông cạn và duy ý chí của một thời dẫn đến bao cách nghĩ cách làm thô thiển, nghe như chuyện đùa, song cũng phải qua bao đớn đau trải nghiệm chúng ta mới nhận thức được. Hiện thực trong Nơi chiến tranh ở lại, hay trong Những mùa mía đắng, Hạt muối chết khô là như vậy…

Song cuộc sống đổi thay là ở con người. Có thể nhận ra một cái nhìn mới mang tính phát hiện về con người mới hôm nay ở nhiều cây bút. Không chỉ chú ý tới phẩm chất quen thuộc như tình yêu sâu nặng đối với đất nước, lý tưởng, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì cộng đồng, vì người khác, như trong các bút ký Bữa tiệc của cảm xúc, Người “cõi trên”, Từ Bến Tre đến Thăng Long- Hà Nội … mà ở một số tác phẩm, khi khắc hoạ chân dung con người mới hôm nay, còn ẩn chứa chiều sâu của số phận, nhưNgười phu lục lộ nhân dân, hoặc những trăn trở trong suy nghĩ về kinh doanh, sản xuất, điều hành, sao đạt hiệu qủa kinh tế cao, lại thích hợp với tiến trình hội nhập toàn cầu, như trong Ông vua chân đất, Người nông dân số một, Đường sang nước Pháp, Người mở đường qua đồng chó ngáp… Phương pháp sử dụng dịch vụ tạo ra hiệu quả cao trong sản xuất kinh doanh, có vẻ như một hiện tượng bình thường, nhưng không phải ai cũng nhìn ra, thậm chí nếu bị chi phối bởi tầm nhìn ích kỷ, thì người quản lý còn gây khó dễ cho nó nữa. Chợ biển mênh mông ký là một ví dụ. Như vậy tính phát hiện chính là một nét mới trong nhiều bút ký dự thi năm nay. Đấy là chưa kể, ở một vài tác phẩm, giọng kể dịu dàng đậm chân quê dân dã như trong Bà Sáu dưa môn, hay cách săn chuột độc đáo trong Đuổi bóng, cũng là thủ pháp làm tăng tính hấp dẫn.

Một điều nổi bật trong những bút ký dự thi lần này còn là cách phân tích sự kiện dưới góc nhìn văn hoá. Có thể đấy đang là điều bức xúc của nhiều vùng đất, mặt trái của phát triển kinh tế tạo ra những tha hoá của đạo đức, huỷ hoại đối với môi trường. Một cây bút bộc lộ “tâm trạng xót xa” khi nhận ra rằng, trong cuộc sống đang chuyển động kia, con người no ấm hơn, giàu có hơn so với trước, nhưng sự đoàn kết đùm bọc yêu thương nhau như là “bửu bối dòng họ”, thì lại như phôi pha, rạn nứt. Rồi Sóng bủa Cồn Ngao, hay Triền sông hoang vắng, với bút pháp nhẹ nhàng mà sâu sắc, cũng với chủ đề tương tự. Những thông điệp mang tính cảnh báo về sự tha hoá văn hoá như thế chính là điều rất đáng suy nghĩ.

Có điều mừng là những ý tưởng và hiện thực cuộc sống đa dạng ấy được chuyển tải bằng những trang văn khá nhuần nhuyễn và giàu cảm xúc. Và trong một số tác phẩm, những cố gắng đổi mới cách thể hiện, nhằm tạo hiệu ứng mới trong tiếp nhận, cũng rất cần ghi nhận.

Vẫn còn đôi ba ý kiến chưa thoả mãn với kết quả của cuộc thi. Có lẽ cũng là thường tình. Như mong muốn tác phẩm đạt giải cao phải thật sự là đỉnh, nổi bật và tiêu biểu, mở ra một khuynh hướng mới cho bút ký về bút pháp, giọng điệu. Mong ước ấy là chính đáng, nhưng hoàn toàn không dễ. Với văn học cả nước cũng thế chứ không riêng gì văn học Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhưng sau tổng kết lại cũng có một vài thông tin thiếu chuẩn xác xuất hiện trên mặt báo. Như có tin rằng, cuộc thi bị “khiếu kiện tùm lum”, trong khi thực tế chỉ có một trường hợp khiếu nại về tác phẩm (của anh) trước khi dự thi đã đăng báo, nhưng “mới chỉ là phần chính”, sau đó có sửa chữa, nâng cao mới đem dự thi. Việc Ban tổ chức xem những bài như vậy thuộc dạng phạm quy là đúng và có cơ sở, vì tuy không giống nhau hoàn toàn, nhưng chủ đề, cốt lõi, tình tiết vẫn chỉ là một. Lại có nhà báo gửi thư Ban tổ chức và cả cho tôi, báo rằng, người viết bài được giải nhất đạo văn, “toàn bộ chi tiết trong bài, kể cả cái tít đều gần như copy của em hết”. Sau khi kiểm tra, Ban tổ chức cho biết, bài tác giả dự thi gửi tới Ban tổ chức ngày 25-9-2010, trong khi bài của nhà báo kia lại viết và đăng vào 30-12-2010. Chẳng lẽ người viết trước lại “copy” của người viết sau mình hơn ba tháng? Thật phi lô gich và vô lối, thế mà có báo cứ đăng, làm nhiễu thêm thông tin và khiến bạn đọc hồ nghi không biết đâu là sự thật, lẽ phải!

Tôi tin chắc chắn những chuyện lình xình rồi sẽ qua, sự thật sẽ sáng tỏ, song điều quan trọng và lớn lao ngay chính lúc này, là cần đánh giá đúng về cuộc thi, không vì một vài thông tin thiếu chuẩn xác mà phủ nhận những tích cực, cái cần là làm sao khích lệ những tấm lòng nhiệt huyết với vùng đất hoang sơ và giàu tiềm năng, khơi dậy mạnh mẽ những trang viết nói riêng, và sáng tạo văn học nghệ thuật nói chung, ở miền đất mến yêu này.

 

NGHIÊN CỨU- PHÊ BÌNH CỦA TÁC GIẢ KHÁC:

>> Hoàng Hưng - Hoàng Cầm tân tượng trưng

>> Trần Hoài Anh - Thanh Thảo thơ

>> Lê Nguyễn - Có nên dựng tượng Alexandre de Rhodes?

>> Trần Đức Hùng - Hình ảnh học trò xưa trong ca dao - dân ca Nam Bộ

>> Trần Hoài Anh - Truyện ngắn trong quan niệm... ở đô thị miền Nam 1954-1975

>> Lê Nguyễn - Tả quân Lê Văn Duyệt, nhà cai trị lỗi lạc của Gia Định thành

>> Trần Hoài Anh - Tâm thức “trôi” trong thơ Văn Cao

>> Vô sắc trong thơ Trần Hữu Lục

>> Ngô Hương Giang nhìn thơ từ thông diễn học

>> Huỳnh Như Phương ngẫu hứng thơ Trần Xuân An

>> Trần Hữu Dũng- Trí thức Việt thời toàn cầu hoá

>> Viết chân dung văn học cần chân thực

>> Sự thật về Thư gửi Ngô Kha của Trịnh Công Sơn

>> Nguyễn Nguyên Bảy thất vọng về... Bằng Việt

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.