Tin mới Xem thêm

  • Võ Văn Pho chờ mai nắng ấm

    Tính sao đây/ Phải sao đây?/ Giữa bao ngang trái/ Chất đầy trái ngang./ May còn/ Tình mẹ cưu mang

  • Nguyễn Thị Phương Nam gửi vào khoảng lặng

    Có những ngày im lặng/ Nghe nhịp thời gian trôi/ Đếm từng đợt mưa rơi/ Tính từng ngày nắng ấm/ Nhìn từng cơn gió thoảng

  • Dẹp cho hiệu quả

    Cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan có câu nói rất nổi tiếng: "Let's it die" (hãy để cho nó chết) chính là để nói về thái độ cần thiết khi “thanh lọc”

  • Cảm hứng từ lý tưởng và tính nhân văn

    Với tính nhân văn cao, chất lãng mạn trữ tình và hiện thực sâu sắc, văn học Nga - Xô Viết đã ảnh hưởng mạnh mẽ lên tính cách, lối sống của con người và văn học Việt trong một thời kỳ dài sau Cách mạng Tháng Mười. Có thể nói, nước Nga và văn học Nga - Xô Viết luôn là niềm tự hào của các thế hệ cầm bút ở Việt Nam.

  • Kim Hài - Giòng sông Tỉnh Thức - kỳ 3

    Cái tư thế kỳ lạ của Quân khi qua đời khiến dân Tối Thượng xôn xao. Thái độ thờ ơ, lầm lủi của mọi người dường

  • Nguyễn Vũ Tiềm tương tư gói lại mang về

    Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm năm nay đã 77 tuổi. Hơn nửa thế kỷ miệt mài với thi ca, ông có một vị trí đáng kể trong lòng công chúng

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Nghiên Cứu - Phê Bình

Tô Hoàng - Hoa mãi trong bàn tay…

26.8.2017-10:30

Nhà phê bình Tô Hoàng

 

>> Chút tình gửi theo hoa rơi hữu ý

 

Hoa mãi trong bàn tay…

(Đọc Hoa rơi hữu ý - tập chân dung, phê bình của Lê Thiếu Nhơn)

 

TÔ HOÀNG  

               

NVTPHCM- “Hoa rơi hữu ý”- cái tựa tập sách đã buộc người đọc phải dừng lại, ngẫm ngợi, trước khi lật tiếp những trang sau.

               

Xin nói ngay tới một hiện tượng văn học còn nóng: Vài ba năm trở lại đây, trên các trang báo giấy, báo mạng ngày càng thưa thớt, trống vắng những bài viết giới thiệu hay phê bình những tác phẩm văn xuôi. Càng ít hơn, trống vắng hơn những bài viết về các nhà thơ, các tập thơ. Có thể vì bản thân tiêu chí, các chuẩn mực chiếu rọi thơ, thẩm thơ chưa định hình, còn đang ngọ nguậy. Mà cũng có thể khi cơn sóng thần “người người làm thơ, nhà nhà làm thơ” đang trong cơn thịnh phát, cất lên tiếng nói khen hay chê vừa là việc quá dễ dàng, lại vừa cần tới sự cẩn trọng, đắn đo chăng?

               

Trong “Hoa rơi hữu ý” có những bài viết giới thiệu chân dung (hai nhà thơ khiếm thị Lê Đình Hòa, Huỳnh Duy Siêng). Ở những bài này Lê Thiếu Nhơn, với tư cách của một nhà báo - đã nổi trội với tính phát hiện, với lối nói kiệm chữ, kiệm lời mà khắc họa rất nhanh diện mạo nhân vật. Những bài viết về các nhà thơ Đông Hồ, Hữu Loan, Hải Kỳ, Chim Trắng, thế mạnh của ngòi bút vẫn nghiêng về hướng phát hiện, khắc họa nhưng cũng đã nhang nháng độ say tỉnh của một nhà thơ hành nghề báo hay một nhà báo cất dấu trong mình bản ngã của một nhà thơ.

               

Phần tạo nên sức nặng, cái độc đáo không giống bất kỳ ai, độ tinh tế toát ra từ mỗi dòng, mỗi trang viết trong tập” Hoa rơi hữu lý” nằm ở những gì khi Lê Thiếu Nhơn cảm thụ thơ, thẩm thơ của trên một chục nhà thơ lọt vào mắt xanh của anh.

               

Họ là những nhà thơ lớp trước anh vài ba thập niên như Thi Hoàng, Tường Vân, Thanh Tùng, Dư Thị Hoàn, Hoàng Nhuận Cầm, Lê Thành Nghị, Triệu Từ Truyền… Nhiều người còn là bậc “tiền bối”, bậc “lão làng” của anh như Văn Cao, Chế Lan Viên, Phùng Cung, Hữu Loan… Lê Thiếu Nhơn là một nhà thơ trẻ, một nhà báo thuộc thế hệ U.80. Vấn đề không phải là ở chỗ dám hay không dám lên tiếng với các bậc “ trưởng thượng”. Mà là ở chỗ nói như thế nào đây, khi di sản thơ của những người đi trước ấy đã được lật qua, sới lại, đã tựa như thấm đẫm cơn mưa móc khen, chê quá nhiều rồi.

               

Nói tới gia tài thơ của nhạc sỹ - thi sỹ Văn Cao, Lê Thiếu Nhơn  nhìn ra cuộc đời sáng tạo của ông có ba giai đoạn: Mềm mại, đắm đuối - lạc quan, hào sảng - can trường - sắc sảo.Từ xuất phát điểm này Lê Thiếu Nhơn cảm thụ, rung động với những vần thơ của Văn Cao một cách minh xác và đầy sự đồng cảm trong những biến động cụ thể do thời thế, do đời sống cơm áo cùng những ngọt bùi mà người nhạc sỹ-thi sỹ này đã trài qua. Nói đến thơ Văn Cao ở giai đoạn can trường, sắc sảo, Lê Thiếu Nhơn viết: “Không phải cuộc chơi nghệ thuật nữa, thơ Văn Cao trở thành cuộc truy vấn số phận”. Trên nền của cách chia ra 3 giai đoạn để làm minh xác thơ của Văn Cao ở từng giai đoạn - thiết nghĩ, đây chính là một đóng góp mới mẻ của cây bút phê bình Lê Thiếu Nhơn với thơ của nhạc sỹ - thi sỹ Văn Cao.

               

Bài viết về thơ của Hoàng Nhuận Cầm, theo ý chúng tôi mang yếu tố “xuất thần”. Ban đầu là những nhận định có vẻ thuần túy “bếp núc”: “thơ Hoàng Nhuận Cầm vừa trọng âm vận, vừa trọng nhạc tính, nên lời thơ thường tràn qua cả ý thơ”. Dấn thêm: “Khi và chỉ khi Hoàng Nhuận Cầm để trái tim mình đắm đuối đến mức cực đoan thì thơ tạo được dư vị”. Và cuối cùng ngòi bút Lê Thiếu Nhơn như mở bung một phát hiện giúp bạn đọc chúng ta nhìn ra được cái căn cốt làm nên vẻ đẹp trong những vần thơ Hoàng Nhuận Cầm: “Cái rạo rực làm nên phẩm chất thơ Hoàng Nhuận Cầm đã được nuôi dưỡng khá lâu. Rạo rực yêu thương, rạo rực gắn bó và cả rạo rực ngộ nhận, rạo rực sai lầm đều mang vẻ đẹp thi sỹ”. Thiết nghĩ có được một sự khẳng định qua những trăn trở đảo chiều như vậy đâu phải là điều dễ dàng đối với một ngòi bút phê bình nếu không có sự kỳ công để đọc, để hiểu đến ngọn nguồn cả thơ lẫn người?

Bìa tập Hoa rơi hữu ý của Lê Thiếu Nhơn

 

Với thơ của nhà thơ nữ Dư Thị Hoàn cũng xẩy ta trường hợp tương tự. Lê Thiếu Nhơn viết: “Dư Thị Hoàn không nhằm thu hoạch dăm câu thơ bóng bẩy và ngọt ngào, mà các câu dài ngắn khác nhau liên kết trong một chỉnh thể khiến người đọc hình dung mạch lạc về sự trắc ẩn đời thường cao hơn mọi lý thuyết phán đoàn”. Lê Thiếu Nhơn viết: “Dấu ấn nữ sỹ Dư Thị Hoàn biểu lộ sắc nét qua những câu thơ chênh chao cuồng si bản năng và chuẩn mực đạo lý”. Bạn đã đọc được ở đâu và ai đã viết về thơ Dư Thị Hoàn như vậy chưa? Để cuối cùng là một sự khẳng định, như một nhát rìu bằm sâu vào thớ gỗ, về thơ, về chính “chất người” rất riêng của nhà thơ: “Thơ Dư Thị Hoàn xa lạ với những chú giải thuần túy. Trong sự khốc liệt có sự yếu đuối, trong sự nghẹn ngào có sự bao dung”.

               

Nói ngay, với từng phác họa chân dung nhà thơ hay với phần “thẩm” thơ của nhà thơ này, nhà thơ kia, Lê Thiếu Nhơn lúc nào cũng quyết liệt, xé toang những gì mù mờ, rối rắm để đi tới một sự khẳng định của riêng anh.

               

Với phần đông các nhà thơ được đề cập tới trong “Hoa rơi hữu ý” Lê Thiếu Nhơn hay có những xác quyết “như dao chém đá”. Thiết tưởng đây tuyệt nhiên không phải là thói quen ưa chuộng của những cây bút viết phê bình thơ. Với “Ông Vua thơ đất Cảng”: “Thi Hoàng phát triển thơ theo hai hướng. Một hướng chao chát kỹ thuật. Một hướng thô ráp đời sống”. Để đi tới khái quát: “Thao tác thơ của Thi Hoàng chẳng khác gì một người câu cá chuyên nghiệp. Có khi cao hứng, Thi Hoàng cứ mài giũa lưỡi câu sao cho thật nhọn hoắc, sao cho thật sáng choang, khiến bao đồng nghiệp vị nể mà đàn cá cũng hoảng sợ. Và khi một lưỡi câu có nét lóng lánh của một… cây kim, chắc chắn không câu được con cá nào. Ngược lại, khi Thi Hoàng trễ nải dùng lưỡi câu giản dị thi sỹ của mình, thì được lắm con cá thơ hay”. Với Hữu Loan: “Hữu Loan chỉ thực sự là Hữu Loan với những câu thơ gân guốc, bộc trực”. Với Y Phương: “Bước vào thế giới thơ Y Phương, độc giả luôn được thực hiện một chuyến ngược ngàn”.

               

Thơ Thanh Tùng hình như là trường hợp được cây bút phê bình Lê Thiếu Nhơn “chăm sóc” kỹ càng, công phu nhất. Có thể liệt kê ra tới cả chục lần nhà phê bình đưa thơ anh lên bàn chụp cắt lớp để mong tìm ra kết quả cuối cùng: 1- “Đọc thơ Thanh Tùng giống như bước vào một vùng cảm xúc mâu thuẫn, giữa sự ngang tàng và sự yếu đuối, giữa sự tinh tế và sự vụng về, giữa sự mạnh mẽ và sự dở dang!”. 2. “Thanh Tùng trình bày một lối thơ nguyên sơ được vọt khởi tùy hứng, triển khai tùy hứng và kết thúc tùy hứng”. 3- “Bên cạnh những câu thơ mỏng mảnh Tây Thi (…), Thanh Tùng có những câu ầm ĩ Trương Phi”. 4- “Đôi khi sự thiếu nghiêm túc với nghề của Thanh Tùng khiến bạn đọc cảm thấy thơ ông có nhiều chỗ cẩu thả và nhộn nhạo”. 5- “Hệ lụy không tránh khỏi, đọc thơ Thanh Tùng một vài bài thì trầm trồ, nhưng đọc cả tập thì thấy sự dễ dãi, hình ảnh lập lại, khái niệm lặp lại và cú pháp cũng lặp lại”. 6- “Có thể mường tượng Thanh Tùng sáng tác mỗi bài thơ giống như một võ sĩ dùng cả tứ chi để tấn công đối phương. Theo cấu tạo cơ thể, chân luôn dài hơn tay, do vậy khi chân đã chạm đối phương thì tay vẫn quơ quào giữa khoảng không, nghĩa là chỉ đánh được một đòn trúng đích bằng chân, còn tay trở nên thừa thật”. 7- “Gặp được sự mới mẻ kích thích thì lập tức có thơ”. 8- “Thanh Tùng không có cái chi chút và cần mẫn của người làm việc theo thói quen, theo lịch trình”. 9- “Thơ Thanh Tùng dằng dặc chia lìa và giăng mắc đổ vỡ”. 10- “Thơ Thanh Tùng hơi rối rắm, nhưng nếu bỏ công gọt rũa và chọn lọc khoảng 40 bài, thì những tác phẩm được viết từ “một trái tim chưa hề mệt mỏi” sẽ có được một vóc dáng nhà thơ mà không ít kẻ cầm bút bon chen hưởng nhiều phúc lộc và xưng tụng, ắt cũng phải ganh tỵ đấy!”

               

Phải chăng lần soi chụp thứ 10 đã vạch ra phương pháp điều trị chuẩn xác? Vị tất! Nhưng đấy là chuẩn đoán và kê thuốc của bác sỹ Lê Thiếu Nhơn.

 

Giữa thời buổi lúc thơ mọc ra như nấm trong rừng sau mưa... Trong lúc viết phê bình tập thơ này, tác giả kia là vì “cánh hẩu”, là để “bốc thơm” nhau nhắm tới một chút lợi lộc cỏn. Với tác giả “Hoa rơi hữu ý” hãy ghi nhận thêm một điểm son: sự khách quan, trung thực; có khen và dám chê, trên một công phu đọc kỹ, biết trân trọng sự khó nhọc, vất vả của người làm thơ.

               

“Hoa rơi hữu ý” cũng giúp chúng ta giật mình trước một sự thật giản đơn lâu nay bị quên lãng: Hóa ra nghề chơi (làm thơ) cũng lắm công phu.

 

Sài Gòn ngày mưa tháng Bảy 2017

 

TIN LIÊN QUAN:

 

>> Tâm thức văn hóa Huế trong tùy bút Nguyễn Xuân Hoàng - Trần Hoài Anh

>> Bởi đã thấm đượm hồn ca dao Việt - Võ Quê

>> Chế Lan Viên - Ngọn tháp thi ca hiện đại - Đoàn Trọng Huy

>> Ngôn ngữ độc thoại trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ - Lộc Hoàng Lê Na

>> Thân thể như tinh thần và thế giới - Nguyễn Chí Hoan

>> Cô đơn, khát vọng và khoảnh khắc trong thơ hiện đại - Trương Đăng Dung

>> Giật mình… Mai Hương - Nguyễn Minh Khiêm

>> Những bước chân nhẹ trên những con đường cũ - Huỳnh Như Phương

>> Phía sau sự dịu dàng lặng lẽ Gia Hoà - Trần Lê Sơn Ý

>> Về sự phân biệt thi pháp học và lí luận văn học - Trần Đình Sử

>> Mưa đỏ - Bản giao hưởng nhân văn - Hoàng Thuỵ Anh

>> Chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam (1954-1975) - Huỳnh Như Phương - Kỳ 3

>> Chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam (1954-1975) - Huỳnh Như Phương - Kỳ 2

>> Chủ nghĩa cấu trúc ở miền Nam Việt Nam (1954-1975) - Huỳnh Như Phương - Kỳ 1 

 

 

 

>> XEM TIẾP NGHIÊN CỨU - LÝ LUẬN PHÊ BÌNH CỦA TÁC GIẢ KHÁC...  

 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.