Tin mới Xem thêm

  • Doãn Minh Trịnh cay mờ khoé mắt tuổi thơ

    Tuổi thơ con/ ấm ngọt tiếng đàn/ cha rót vào những đêm trăng sáng/ tiếng hát bản Mường "cô gái vót chông"/ Tuổi thơ con/ vọng mãi tiếng kèn dân tộc/ bằng lá hái trong sân/ cha thổi bài ca "cô gái gọi bạn tình"/ Tuổi thơ con/ thuộc hết bài thơ cha viết tặng/ dạy con biết về mình/ nhớ đinh

  • Công lý rủi ro

    Toà án có vai trò rất lớn trong xã hội. Người dân khi gặp bất công, bị chèn ép bởi hệ thống công quyền muốn được bảo vệ thì kiện ra toà án…

  • Việt Nga - Hoa phượng trắng

    Một trưa mùa hạ, tôi nhận được tin nhắn của em: Cô ơi! Em muốn chết! Tôi vội vã lấy xe, phóng đến chỗ em. Tôi biết tính cô học trò cũ của mình

  • Đổi mới trại sáng tác VHNT cho hiệu quả

    Theo số liệu vừa được công bố bởi Trung tâm Hỗ trợ sáng tác văn học nghệ thuật (Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch), với 6 nhà sáng tác ở các địa điểm nghỉ dưỡng lý tưởng trên cả nước là Đại Lải (Hà Nội), Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Đà Nẵng, Nha Trang, Đà Lạt (Lâm Đồng), Vũng Tàu, chỉ tính riêng trong năm 2016 đã có tới 66 trại sáng tác văn học nghệ thuật được tổ chức

  • Đòn giáng phủ đầu của Biệt động Sài Gòn

    Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đã đi qua vừa đúng 50 năm. Giờ đây khi nghiên cứu về Mậu Thân, ta không thể không

  • Trần Thị Kim Nhiên & Xóm Cù Lao

    Út có người yêu. Tin đó bay khắp cái Xóm Cù Lao nhanh như vận động viên marathon chạy nước rút. “Chuyện, con bé dễ thương, học giỏi lại hiền lành, đi học xa nhà nữa, có khối anh chàng ở phố mê mẩn”. Có người than: “Xóm Cù Lao mình hết hi vọng rồi, nó lấy chồng ở phố rồi mất luôn...”. Lời than ấy không phải là không có lý

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Nghiên Cứu - Phê Bình

Ý niệm tình yêu trong thơ Nguyễn Công Bình

10.02.2017-22:30

Nhà thơ Nguyễn Công Bình 

 

Ý niệm tình yêu trong thơ

Nguyễn Công Bình từ góc nhìn tri nhận

 

PHAN THẾ HOÀI

 

NVTPHCM- Nghiên cứu ý niệm tình yêu qua tập thơ Sông chảy về trời của nhà thơ Nguyễn Công Bình, chúng tôi nhận thấy: Tình yêu là một miền ý niệm phổ quát vừa mang tính nhân loại vừa mang tính đặc thù của chủ thể thẩm mĩ sáng tạo nghệ thuật. Tình yêu là một cuộc hành trình…

 

1. Tình yêu là một hằng số bất biến cho mọi thời đại. Tình yêu nam nữ là tình cảm thăng hoa đẹp nhất của con người. Khi yêu, con người thường có nhu cầu, khát vọng giải bày cảm xúc thông qua ngôn ngữ. Vì tất cả những gì con người tạo ra đều mang dấu ấn ngôn ngữ. Có nhiều hướng khác nhau để khai thác ngôn ngữ tình yêu trong thi ca, trong đó vận dụng lí thuyết của Ngôn ngữ học tri nhận là một cách tiếp cận mới mẻ, độc đáo. Qua góc nhìn của Ngôn ngữ học tri nhận, chúng ta hiểu rõ hơn về chủ thể thẩm mỹ đã ý niệm hóa tình yêu như thế nào. Từ đó góp phần tìm hiểu thêm về tính phổ quát trong cách tri nhận tình yêu của nhân loại nói chung và tính nghiệm thân của tác giả nói riêng.

 

2. Ngôn ngữ học tri nhận (cognitive linguistics) là một trường phái tương đối non trẻ ra đời trong khoảng ba mươi lăm năm gần đây. Đây là lí thuyết nghiên cứu cơ chế tạo lập và cơ chế lí giải lời nói; quá trình nắm bắt ngôn ngữ như thế nào; quá trình điều chỉnh sự tri nhận lời nói ra sao. Trong nghiên cứu ngữ nghĩa tri nhận, ngôn ngữ có mối quan hệ chặt chẽ với hiện thực ngoài ngôn ngữ, hiện thực tâm lí, đặc điểm văn hóa dân tộc, đặc điểm xã hội của cộng đồng sử dụng ngôn ngữ đó. Tri nhận là con người nhận thức, đánh giá bản thân mình trong thế giới xung quanh và xây dựng bức tranh thế giới đặc biệt. Đối tượng của Ngôn ngữ học tri nhậný niệm. Ý niệm mang tính dân tộc sâu sắc, là khâu trung gian kết nối giữa ngôn ngữ và văn hóa.

 

3. Qua khảo sát 80 bài thơ trong tập Sông chảy về trời của tác giả Nguyễn Công Bình, chúng tôi nhận thấy có 6 bài thơ viết vể tình yêu nam nữ. Tuy mảng thơ viết về tình yêu chiếm số lượng khá khiêm tốn nhưng qua góc nhìn của ngôn ngữ tri nhận, tình yêu trong thơ Nguyễn Công Bình chứa đựng nhiều điều lí thú. Đó là tình yêu được ý niệm hóa qua ẩn dụ ý niệm, cụ thể là ẩn dụ cấu trúc. Ẩn dụ ý niệm thường gồm một loạt ánh xạ quy ước liên quan đến các khía cạnh của hai miền ý niệm riêng biệt. Mục đích của ánh xạ như thế là nhằm cung cấp cấu trúc từ một miền ý niệm, miền nguồn, bằng cách hình thành cấu trúc trên miền đích. Điều này cho phép để kết luận rằng miền nguồn sẽ được áp dụng cho miền đích. Vì lý do này, các ẩn dụ ý niệm được khẳng định là một công cụ cơ bản và không thể thiếu của tư duy.

 

Ánh xạ tình yêu trong tập Sông chảy về trời:

 

TT

Miền nguồn

Miền đích

1

Chuyến đò

Tình yêu

2

Giăng lưới

Tình yêu

3

Hạt giống

Tình yêu

4

Men say

Tình yêu

5

Đối tượng ẩn dấu

Tình yêu

6

Ngọn lửa

Tình yêu

 

Đất nước chúng ta có địa hình ngắn và dốc nên hệ thống sông ngòi chằng chịt. Chính vì vậy, trong cảm thức của người Việt, hành trình con người đều gắn liền với hành trình của dòng sông. Con người sinh ra từ sông nước và thậm chí khi chết cũng trở về với sông nước. Điều này được cư dân chúng ta ý niệm hóa qua ẩn dụ phổ quát: ĐỜI NGƯỜI LÀ DÒNG SÔNG. Và, hơn ai hết, Nguyễn Công Bình là người Việt, thấm nhuần bản sắc văn hóa Việt nên trong cảm thức nhà thơ, ngôn ngữ sông nước được sử dụng để ý niệm hóa về tình yêu vợ chồng:

 

TÌNH YÊU LÀ MỘT CHUYẾN ĐÒ

 

Câu ca “thuận vợ thận chồng…”

Hoài tát bể Đông

Nghĩa tình mắc cạn

               (Mắc cạn)

 

Bài thơ được lấy ý từ câu tục ngữ quen thuộc Thuận vợ thuận chồng tát biển Đông cũng cạn. Nghĩa, tình là những đơn vị ngôn ngữ mang tính trừu tượng. Nhưng, từ biểu thức ngôn ngữ nghĩa tình mắc cạn giúp chúng ta tri nhận tình yêu cũng giống như một chuyến đò. Khi con đò xuôi chèo mát mái thì việc di chuyển dễ dàng hơn rất nhiều. Nhưng khi gặp con nước ròng, con đò bị mặc cạn thì quả là cực nhọc trăm bề. Chủ đò chỉ có thể huy động sức người để đẩy hoặc chờ con nước lên mới có thể tiếp tục hành trình. Tình yêu, tình nghĩa vợ chồng không phải lúc nào cũng cơm lành canh ngọt mà lắm lúc cũng mắc cạn như con đò kia. Đó có thể là khi khi tình thương cạn dần hoặc vợ chồng không còn nghĩa vụ với nhau, với con cái nữa. Cho nên thuận vợ thuận chồng (thì) tát biển đông cũng cạn. Nhưng nếu vợ chồng cố công tát mãi mà không chú ý đến những điều kiện tinh thần cần có thì việc gắng sức kia cũng có thể hoài công. Xã hội nào cũng vậy, nhất là xã hội hiện đại, yếu tố tinh thần là điều cũng đáng quan tâm ngang với yếu tố vật chất.

 

Cũng bằng trải nghiệm tình yêu, nhà thơ Nguyễn Công Bình nhận thấy:

 

TÌNH YÊU LÀ GIĂNG LƯỚI (ĐÁNH BẮT)

 

Anh bủa lưới tình

Anh mắc lưới

Vùng vẫy chẳng thoát nụ cười em.

                         (Lưới tình)

 

Đánh bắt là một hình thức lao động sản xuất của cư dân vùng sông nước. Để ổn định cuộc sống thì ai cũng có thể đánh bắt cá vì đây là công việc khá dễ dàng. Tuy nhiên, trong thơ Nguyễn Công Bình, đánh bắt cá không còn là công việc lao động bình thường nữa mà đã trở thành phương tiện nghệ thuật thông qua ẩn dụ ý niệm để biểu đạt tình yêu. Ý niệm bủa lưới là phương tiện để nhà thơ đánh bắt tình yêu. Như vậy, ẩn dụ TÌNH YÊU LÀ GIĂNG LƯỚI (ĐÁNH BẮT) giúp chúng ta tri nhận miền nguồn GIĂNG LƯỚI với các nét đặc trưng như: phương tiện đánh bắt, người đánh bắt, thành quả của chuyến đánh bắt,… được đem gán cho ý niệm đích TÌNH YÊU. Và thành quả ở đây là chủ thể mắc lưới tình êm ái vì đã có kinh nghiệm giăng lưới.

 

Nhà thơ Nguyễn Công Bình sinh ra từ mảnh đất miềnTrung, vùng đất nơi cư dân sống bằng nền nông nghiệp đặc thù. Từ hình ảnh người nông dân lao động trên đồng ruộng, tác giả tri nhận:

 

TÌNH YÊU LÀ HẠT GIỐNG

 

Rắc tình đẫm khói sương

Ngàn năm còn ngát

Ánh trăng thơm.

         (Tình ngàn năm)

 

Miền nguồn HẠT GIỐNG gắn với các hoạt động như: gieo, rắc, nảy mầm,…được ánh xạ qua miền đích TÌNH YÊU giúp chúng ta hình dung tình yêu cũng có tính đặc thù như hạt giống. Khi gặp mưa thuận, gió hòa cùng với kĩ thuật cần có của người nông dân thì hạt giống sẽ nảy mầm phát triển. Hạt giống tình yêu trong thơ Nguyễn Công Bình được rắc với khói sương với nước vì thế mà hòa nhập,lan tỏa ngát hương .

Thơ tình Nguyễn Công Bình với nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau. Khi thì chiêm nghiệm suy ngẫm, khi thì cười thầm tự đắc và lắm lúc cũng đắm chìm men say:

 

TÌNH YÊU LÀ MỘT THỨ MEN SAY

 

Em chuốc chén hồ li

Người say động bể

Sóng nhấn chìm em không?

              (Chén hồ li)

 

Đất nước chúng ta sống bằng nền nông nghiệp trồng lúa nước từ lâu đời. Và để tạo ra rượu, người ta thường lấy gạo ủ với men để lên men. Rượu thường sử dụng trong hội, hè, đình đám, tiếp khách,…Khi uống quá chén, con người sẽ rơi vào trạng thái say và nhiều khi không làm chủ được bản thân mình. Bằng kinh nghiệm của mình, nhà thơ Nguyễn Công Bình nhận thấy, giữa tình yêu và men say có những thuộc tính giống nhau. Người ta say rượu cũng như say tình. Tuy vậy, cái say của nhà thơ không phải là say khướt mà say là để tĩnh, để ngẫm về tình yêu: Sóng nhấn chìm em không?

 

Đến với tình yêu cũng có nghĩa là con người đang thực hiện hành trình của mình. Trên hành trình ấy, lữ khách có lúc tiến triển trong một mối quan hệ tốt đẹp nhưng cũng có lúc gặp những khó khăn, trở ngại trên đường đi. Vì:

 

TÌNH YÊU LÀ MỘT ĐỐI TƯỢNG ẨN DẤU

 

Cách làn hương bay

Tình xa vạn dặm

Ai còn nhớ ai?

         (Gần và xa)

 

Tình yêu là một miền ý niệm trừu tượng, chính vì thế luôn cần sự cắt nghĩa của con người. Ý niệm tình xa giúp chúng ta mã hóa được đó là một thực thể lánh mặt, ẩn dấu. Như vậy, ý niệm tình xa nghĩa là những đôi lứa yêu nhau đã gặp những trở ngại trên đường đi và dẫn đến hành trình ấy chấm dứt. Quãng đường đã không mở ra cho đôi lứa yêu nhau nhưng kết quả sinh lí tình cảm thì vẫn còn đó: Ai còn nhớ ai?. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng từng khắc khoải:

 

Ngày tháng nào đã ra đi khi ta còn ngồi lại

Cuộc tình nào đã ra khơi ta còn mãi nơi đây…

                               (Tình xa)

 

Khi tri nhận về tình yêu, điều khá lí thú là cảm quan của của nhiều dân tộc trên thế giới đều nhận thấy: TÌNH YÊU LÀ NGỌN LỬA. Bởi lẽ miền nguồn NGỌN LỬA có những đặc tính như: bùng, cháy, sáng, nóng, tro, tàn,… Từ đó, những ý niệm này được ánh xạ qua miền nguồn TÌNH YÊU, giúp chúng ta có thêm một định nghĩa về TÌNH YÊU. Trong thơ Nguyễn Công Bình, khi tình yêu không cập bến, hành trình dở dang thì ngọn lửa ấy đã biến thành tro. Tro ấy không tan biến mà chất ngất nỗi đau qua dòng thời gian:

 

Tro tình chẳng tan vào đất

Tụ thành tro bếp nỗi đau

Tháng năm chất ngất

              (Tro tình)

 

4. Nghiên cứu ý niệm tình yêu qua tập thơ Sông chảy về trời của nhà thơ Nguyễn Công Bình, chúng tôi nhận thấy: Tình yêu là một miền ý niệm phổ quát vừa mang tính nhân loại vừa mang tính đặc thù của chủ thể thẩm mĩ sáng tạo nghệ thuật. Tình yêu là một cuộc hành trình. Trên hành trình ấy, lữ khách đi qua có những lúc thuận chèo mát mái nhưng cũng lắm lúc khắc khoải khổ đau. Có lẽ, nhà thơ Nguyễn Công Bình có nhiều trải nghiệm trong tình yêu nên tình yêu ấy có nhiều cung bậc cảm xúc đa chiều: khi thì ý vị kín đáo, tự đắc nhưng lắm lúc cũng khắc khoải khôn nguôi. Phải chăng đây là tố chất cần có giúp tác giả Nguyễn Công Bình thực hiện nhiều sứ mệnh khác nhau: nhà giáo, nhà thơ, nhà báo, nhà biên tập văn chương - học thuật thâm hậu?!

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

 

Nguồn ngữ liệu trích dẫn tiếng Việt:

[1]. Nguyễn Công Bình (2016), Sông chảy về trời, Nxb Hội nhà văn.

[2]. Vietlex (2007), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng.

 

Tài liệu tham khảo tiếng Anh:

[3]. W. Croft and D. A. Cruse (2004), Cognitive linguistic, Cambridge University Presss.

[4]. Z. Kövecses (1986), Metaphor of anger, pride, and love: a lexical approach to the study of conceps, Amsterdam: Benjamins.

[5]. Z. Kövecses (2010), Metaphor: A practical introduction, Oxford University Press, Oxford.

[6]. G. Lakoff and M. Johnson (1980), Metaphor we live by, The University of Chicago Press, London.

[7]. G. Lakoff (1987), Women, fire and dangerous things: what categories reveal about the mind, Chicago: University of Chicago Press.

[8]. Vyvian Evans (2007), A Glossary of Cognitive Linguistics, Edinburgh University Press.

[9]. R. Yang (2008), A Holographic Study of Metaphors Concerning Love in Chinese, University of Technology. Intercultural Communication Studies XVII, pp. 90-101.

 

 

 

>> XEM TIẾP NGHIÊN CỨU - LÝ LUẬN PHÊ BÌNH CỦA TÁC GIẢ KHÁC... 

 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.