Tin mới Xem thêm

  • Hoàng Hiền - Làng ăn khói

    Tôi về quê vào mùa gặt, xa quê mười mấy năm bây giờ trở lại, mọi thứ đã khác xa những mùa gặt ngày xưa.

  • Phan Thị Thanh Nhàn & Chuyện đàn bà

    Cô Vân và thằng con trai hai tuổi ở trên tầng năm khu tập thể lắp ghép, cả hai bên cầu thang có tới bốn mươi căn hộ. Vân đi làm suốt cả ngày, không biết ai với ai, nhưng khi lên xuống cầu thang, gặp ai cô cũng chào. Với riêng bà Tư còm trông xe máy mà cô phải gửi xe

  • Lê Đại Thanh người thơ, kịch sĩ Tử vì đạo

    Lê Đại Thanh sinh năm 1907 tại Hải Phòng. Năm 1927 - 1932, ông học Trường Bưởi, Hà Nội, ngồi cùng bàn với Nguyễn Gia Trí

  • Nguyễn Như Bá lỡ chuyến bay bóng em vời vợi

    Con đường dài cơn mưa đến lạ/ không dịp này vỡ vụn khát khô/ lỡ chuyến bay bóng em vời vợi/ biệt mù nghe ám ảnh

  • Khi có một người đi khỏi thế gian

    Có thể là buổi sáng khi chúng ta đang uống cà phê, có thể là một buổi chiều khi chúng ta đang trở về ngôi nhà của mình, và có thể một buổi

  • Nguyễn Minh Ngọc & Những con sóng

    Ôi biển ở đây sao giống cái ao làng đến vậy! Câu cảm thán bật ra gần như ngay tức thì khi hai người vừa đặt chân lên bãi cát loang lổ ánh trăng mờ ảo xuyên qua những kẽ lá dừa. Không gian vừa hư vừa thực. Cả hai đều biết mình không còn trẻ nữa. Tuổi đôi mươi đắm say giờ đã lùi xa phía sau lưng họ.

Chân dung Xem thêm

Thế giới sách Xem thêm

Thế giới sách

Ngọn khói quê nghèo của Đức Dũng

12.4.2018-06:30

 Tập tản văn Ngọn khói quê nghèo của Đức Dũng

 

Lan man cùng "Ngọn khói quê nghèo"

 

VŨ NHO

 

NVTPHCM- Đức Dũng là nhà báo, hoạt động văn chương chủ yếu với thể loại bút kí. Anh đã in hai tập kí và nhận ba giải thưởng về thể loại này. Bây giờ anh trình làng tập tản văn “Ngọn khói quê nghèo” (ấn hành bởi Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2017).

 

Hai mươi mốt bài viết tập hợp trong sách đã được tác giả công bố trên báo. Có thể thấy ba mảng lớn mà người viết quan tâm đó là quê, Tết, thiên nhiên. Về thiên nhiên, ví như các bài Tiếng chim tu hú, Đom đóm và hoa gạo, Mùa phượng cháy - mùa thi, Mùa lá rụng,… là thiên nhiên nhưng cũng gắn với quê hương, với những kỉ niệm ấu thơ của tác giả về một vùng đất.

 

Có thể nói, bao trùm trong tập tản văn này là tình cảm, suy nghĩ, hồi ức về làng quê, về quê hương. Tác giả còn dành hẳn những bài chuyên về quê như Đèn quê, Đường quê, Mảnh sân quê, Ngọn khói quê nghèo…

 

Về chủ đề Tết, tuy chỉ có bốn bài, nhưng tác giả cũng khá dụng công. Anh viết về “Thương nhớ hoa đào”. Từ những câu thơ của thi sĩ Phạm Tiến Duật, tác giả dẫn ta đến chợ hoa Hàng Lược, đến cách chơi hoa của kẻ đại gia và người lao động, rồi liên tưởng đến nạn nhân của vỡ nợ tín dụng đen, dự án ma; hàng ngàn doanh nghiệp phá sản vì bão giá.

 

Tết trong quan niệm của mỗi người có thể khác nhau. Tết có nghĩa là hi vọng. Bởi ai cũng mong năm mới tốt đẹp hơn năm cũ. Tết có nghĩa là khoan dung. Bởi người ta cởi bỏ hiềm khích, chỉ làm điều thiện, mong muốn thanh thản.

 

Với tác giả, Tết là sự trở về, là sum họp, đoàn tụ (Tết là ngày trở về). Tết đến với bao náo nức, nôn nao, đón đợi thì Tết đi (hết Tết) lại là sự bâng khuâng (Bâng khuâng… Tết). Giây phút thiêng liêng nhất trong ba ngày Tết là giây phút giao thừa. Hãy xem  giây phút ấy trong “Đón giao thừa”: Mọi nhà trang trí, sắp đặt tất cả đã xong xuôi.

 

Những ngọn nến lung linh, la liệt khắp trên ban thờ. Các loại nhang thơm, nhang trầm, nhang vòng nghi ngút khói, tỏa mùi quyến rũ, trầm mặc, linh thiêng, quấn quýt mâm ngũ quả và cành đào rực rỡ. Và phút giây mong chờ đã đến.

 

Ngoài kia, bỗng bầu trời sáng rực, xé tàn đông đen sẫm. Tiếng chuông các nhà thờ đồng loạt rung ngân; tiếng trống, chiêng ở các đình, đền, chùa, lăng miếu... dồn dập, rinh ran, tạo nên một bản đại hợp âm cho một ngày mới của năm mới bắt đầu. Ta nghe rõ tiếng chuyển mình của núi non, đồng ruộng; tiếng vặn mình của cây cối, tiếng ào ạt của sông suối, hồ ao và kênh rạch: Đó là tiếng của mùa.

 

Đức Dũng đi nhiều, đọc nhiều, nhớ nhiều. Những điều đó cộng với sự suy ngẫm, chiêm nghiệm và một ý thức “làm văn” cho thể loại đã làm cho một số bài viết của Đức Dũng thành công, có thể neo đậu trong trái tim bạn đọc khó tính thời @ và tạo ra hiệu ứng xã hội nhất định.

 

Tôi cho rằng đọc tản văn nói chung và tản văn của Đức Dũng nói riêng cần có một tâm thế khác với đọc các thể loại khác. Giống như thưởng thức món cốm mà nhà văn Thạch Lam đã viết “Cốm không phải thức quà của người vội; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ”.

 

Đọc tản văn cũng vậy. Cũng phải thong thả, vừa đọc nhẩn nha, vừa thưởng thức món quà văn chương tác giả tặng cho người đọc. Hãy cùng tác giả đến bên cánh võng để nhớ lại những trong trẻo, êm ả lời ru: “…bên chiếc nôi đung đưa, trong cánh võng kẽo cà kẽo kẹt. Những cánh võng đay, võng gai, võng dù, võng bạt, nứa tre đã đưa bao tuổi thơ vào cái ngủ đằm sâu, yên bình bên tiếng à ơi của bao thế hệ: mẹ ru con, chị ru em, bà ru cháu – như cội nguồn của tình yêu thương, mạch nguồn của tâm hồn Việt. Theo lời ru, cái cò cái vạc, cái bống cái bang, cái tôm cái tép… cùng bao con vật gần gũi với nhà nông và làng quê Việt cứ lần lượt hiện về”. (Cánh võng - lời ru).

 

Có thể ghé lại ở mảnh sân quê để chiêm ngưỡng những hình ảnh vừa quen vừa lạ: “Trên mảnh sân quê này, những sóng lúa nối tiếp nhau như những “biển vàng” giống khi còn ngoài đồng vậy. Giữa trưa hè nắng chói chang, bàn chân thô ráp của người nông dân luồn sâu vào từng lớp lúa hột, từ ấm nóng đến bỏng rát để đảo cho lúa mau khô mà niềm vui no ấm dâng trào (…).

 

Sân quê vì thế còn phơi cả nỗi nhọc nhằn, thấm đẫm những giọt mồ hôi mặn chát của mẹ cha ta, anh chị ta, của cả chính ta thời ấu thơ, đèn sách và bao bóng hình thế hệ sau nối tiếp” (Mảnh sân quê). Hoặc suy ngẫm vì sao hoa phượng không chỉ cháy trong mùa thi, mà cháy mãi trong ta một đời dài dặc: “Một loài hoa như biểu tượng cho một thời không thể nào quên trong mỗi người; một loài hoa mang theo hành trang là học thức và nhân cách để “cất cánh”, hỏi sao không “cháy” mãi trong ta suốt cuộc đời dài dặc, đâu chỉ mùa thi?” (Mùa phượng cháy- mùa thi).

 

Mà cũng có thể khám phá về cách báo hiếu riêng độc đáo với bậc sinh thành tùy theo hoàn cảnh kinh tế: “Thì ra, con người ta báo hiếu cho cha mẹ cứ đâu phải bằng của ngon, vật lạ, bằng sâm, nhung, thuốc bổ tỳ bổ vị; khao thọ linh đình hoặc tổ chức ma chay phải thật rùm beng mà - chỉ một cây gậy nhỏ gọn, chắc chắn làm điểm tựa… lúc sức tàn lực kiệt, chẳng là hiếu, nghĩa đó sao?” (Chiếc gậy của người con).

 

Tản văn cho phép người viết “lan man” liên tưởng. Cốt là sự liên tưởng đó bất ngờ nhưng lại hợp lí, hợp tình, hợp cảnh. Từ chuyện hoa gạo, đom đóm tác giả nghĩ về những bị cáo. Từ chuyện vắng tiếng chim tu hú đến chuyện “diệt chủng” các loài chim bằng súng săn.

 

Từ chuyện cánh võng lời ru đến chuyện người mẹ trẻ không biết ru, các đồ chơi phản giáo dục trên nôi tới chuyện bạo lực học đường. Từ chuyện ngọn khói đốt đất hun làm phân bón ruộng đến khói đốt đồng, đến khói lam trên mái rạ, đến những cột khói bom thời chống Mỹ, rồi đến các cột khói do bất cẩn gây cháy nổ ở các thành phố, khu công nghiệp mà đài, báo đưa tin. Sự liên tưởng đó làm cho tản văn của Đức Dũng gắn liền với những vấn đề nổi cộm của cuộc sống hiện đại, bên cạnh những hồi ức đẹp đẽ, mơ mộng, trong trẻo của quá khứ.

 

Hiện nay, ranh giới giữa tản văn, tạp văn, tạp bút, tùy bút không thật rõ ràng và càng ngày chúng càng có xu hướng hòa trộn. Có khác chăng giữa tùy bút và tản văn chỉ là dung lượng mà thôi. Tản văn thường ngắn gọn. Trong khi đó tùy bút cho phép viết dài.  Bài cuối cùng của tập sách được ghi là tùy bút. Tùy bút viết về những dòng sông là một cách lựa chọn khôn khéo để không trùng lặp, mà lại cho phép ngòi bút tung hoành. Tác giả viết về những con sông trong nhạc, sông trong thơ, sông trong điện ảnh của thế giới và của Việt Nam.

 

Điều khác biệt nữa là Đức Dũng muốn đặt vấn đề về sự ô nhiễm môi trường, sự “bức tử” những dòng sông trên khắp ba miền đất nước, cho nên nhan đề bài tùy bút là “Những dòng sông… khóc”. Sông khóc bởi vì sự thay đổi bờ bãi do nạn cát tặc, sự ô nhiễm do con người gây ra.

 

Không hài hước đến tinh quái, không quá thông minh, nhưng đôn hậu, ấm áp, khiêm nhường, thủ thỉ và cũng nhiều lúc thăng hoa. Đó là phong cách, là tạng Đức Dũng.

 

   Hà Nội, tháng 3 năm 2018

 

 

 >> XEM TIẾP THẾ GIỚI SÁCH…   

 

Vui lòng Đăng nhập để gửi lời cảm nhận của bạn cho bài viết trên.