Truyện Chữ, Nhà Thơ Nổi Tiếng, Tài Liệu

Lê Ngọc Trác tìm về Tùng Thiện Vương

Bài 1:

Miên Thẩm Tùng Thiện Vương
thân thế và sự nghiệp
LÊ NGỌC TRÁC
 NVTPHCM- “Suốt cuộc đời của Miên Thẩm Tùng Thiện Vương gắn bó với văn học và giáo dục. Ngoài những đóng góp quý giá và to lớn vào nền văn học của đất nước, Miên Thẩm Tùng Thiện Vương còn đào tạo ra nhiều thế học trò xuất sắc, đóng góp vào việc xây dựng đất nước”.
“Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán
Thi đáo Tùng, Tuy thất thịnh Đường“
Hai câu thơ trên ca ngợi văn tài của Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát, Tùng Thiện Vương và Tuy Lý Vương. Hai câu thơ đã xuất hiện trong các giai thoại văn chương, được truyền tụng trong dân gian từ bao đời nay. Có lẽ, đến hôm nay đã gần 160 năm.
Tùng Thiện Vương là một trong Tứ kiệt trên văn đàn của dân tộc và đất nước. Ông tên thật là Nguyễn Phúc Miên Thẩm, sinh ngày 24 tháng 10 năm Kỷ Mão (11.12.1819) tại Cung Thanh Hoà, trong Đại nội Kinh thành Huế. Miên Thẩm là cháu nội của Vua Gia Long, con trai thứ 10 của Vua Minh Mạng, là em của Vua Thiệu Trị và là chú của Vua Tự Đức.
Miên Thẩm tự là Trọng Minh, Trọng Uyên, hiệu là Thương Sơn, ngoài ra còn có biệt hiệu là Bạch Hào Tử. Ông nổi tiếng tiếng thơ văn từ năm 12 tuổi. Lúc nhỏ được theo học với thầy Trương Đăng Quế và Thân Văn Quyền. Sau khi lớn lên ông trở thành con rể của quan đại thần Trương Đăng Quế.
Miên Thẩm còn có ba người em gái nổi tiếng thơ văn là: Vĩnh Trinh tự Nguyệt Đình, Trọng Khanh, Trinh Thận, tự Mai Am, Trúc Khanh và Tịnh Hoà tự Huệ Phố, Quý Khanh, mà người đời thường gọi là Tam Khanh.
Miên Thẩm Tùng Thiện Vương cùng với hai người anh em của mình là Miên Trinh Tuy Lý Vương và Miên Bửu Tương An Quận Vương được người đời gọi là Tam Đường.
Thật hiếm có một triều đại hoàng tộc nào như Triều Nguyễn lại sinh ra nhiều nhà thơ đến như vậy. Nếu tính cả Vua Minh Mạng, Vua Thiệu Trị và Vua Tự Đức thì Triều Nguyễn đã có đến hơn 10 nhà thơ lớn góp mặt trên văn đàn của đất nước và dân tộc.
Suốt cuộc đời của Miên Thẩm Tùng Thiện Vương gắn bó với văn học và giáo dục. Ngoài những đóng góp quý giá và to lớn vào nền văn học của đất nước, Miên Thẩm Tùng Thiện Vương còn đào tạo ra nhiều thế học trò xuất sắc, đóng góp vào việc xây dựng đất nước. Trong đó, có Nguyễn Trọng Hợp và Phạm Phú Thứ là những danh thần của Triều Nguyễn.
Cùng với việc sáng tác thơ văn Miên Thẩm Tùng Thiện Vương còn thành lập Mặc vân Thi xã (còn gọi là Tùng Vân thi xã) vào năm 1850. Ông là cột trụ của thi đàn. Mặc vân Thi xã quy tụ những người nổi tiếng văn chương trong cả nước như Miên Trinh Tuy Lý Vương, Miên Bửu Tương An Công, Phan Thanh Giản, Trương Đăng Quế, Hà Tôn Quyền, Cao Bá Quát, Nguyễn Văn Siêu, Nguyễn Đăng Giai và nhiều người khác…Người đời đã sánh Mặc vân Thi xã với Hội Tao Đàn dưới thời Vua Lê Thánh Tôn.
Nhân Sùng Khánh, một danh sĩ đời nhà Thanh Trung Quốc từng đến làm việc tại Việt Nam đã viết tặng Tùng Thiện Vương và Mặc Vân thi xã:
Phân tài trực bách Ngụy Tào Thực
Ái khách cách siêu Tề Mạnh Thường.
(So tài năng chẳng kém gì Tào Thực thời Ngụy
Yêu khách còn hơn cả Mạnh Thường thời Tề)
Miên Thẩm được phong tước Tùng Thiện Công vào năm Minh Mạng thứ 19 (1838). Đến năm Khải Định thứ 10 (1924) được truy tặng Tùng Thiện Vương.
Ông mất vào ngày 30 tháng 3 năm Canh Ngọ (30.4.1870), hưởng dương 52 tuổi.
Một chiều thu năm 1870 trên ngọn núi Cửa sẻ làng Dương Xuân phía Tây Nam kinh thành Huế, Vua Tự Đức đã đến viếng lăng tẩm của Tùng Thiện Vương. Trong niềm thương tiếc một nhà thơ lớn của đất nước và là người chú của mình, Tự Đức đã cảm khái đề thơ:
Nhất Đại thi ông thệ bất hoàn!
(Sao Thi ông nỡ sớm về không trở lại !)
Và:
Sổ xích tân phần tỳ mẫu mộ
Kỷ thiên cựu vịnh bá nhân hoàn
(Vài thước đất un gần mộ mẹ
Mấy bài thơ rải khắp bầu trời.)
Phải chăng vì sự kiện này mà Miên Thẩm Tùng Thiện Vương được gọi là Nhất Đại Thi Ông ?
Tùng Thiện Vương để lại cho đời một gia tài văn học đồ sộ. Trong đó, có những tác phẩm chính như sau:
 Thương Sơn thi tập
– Thương Sơn từ tập
– Thương Sơn thi thoại
– Thương Sơn ngoại tập
– Thương Sơn văn di
– Nạp bị văn tập
– Học giá chí
– Nam cầm phổ
– Độc ngã thư sao
– Lão sinh thường đàm
– Tịnh y kí
– Tình kị tập
– Thi tấu hợp biên
– Lịch đại thi tuyển
– Thức cốc biên
– Thi kinh diễn nghĩa ca
– Lịch đại đế vương thống hệ đồ
– Lịch đại thi nhân tiểu sử
Về thơ quốc âm của ông, nay chỉ còn bài đề sách “Nữ phạm diễn nghĩa từ”của Tuy Lý Vương và khúc liên ngâm Hoà lạc ca (Tùng Thiện,Tuy Lý, Tương An).
Thơ văn của Tùng Thiện Vương không chỉ lưu truyền trong nước mà còn phổ biến sang tận đất nước Trung Hoa rộng lớn. Chung Ứng Nguyên một danh sĩ người Bắc Kinh Trung Quốc đã làm thơ ca tụng Miên Thẩm Tùng Thiện Vương:
Nhược sử nguyên tinh giáng Trung Quốc
Hàn trào, Tô hải, si đồng lưu
Hu ta công hồ thùy dữ trù
Hu ta công hồ vô dữ trù
(Như Thương Sơn sinh vào Trung Quốc
Thi tài ngang với ông Hàn, ông Tô
Than ôi ! đời nay ai sánh vai?
Than ôi đời nay không có ai sánh vai được!)
Nhà thơ Lương An, một trong những người cảm mến và từng dịch và phổ biến thơ của Miên Thẩm Tùng Thiện Vương đã có nhận xét: “Thơ của Tùng Thiện Vương, Tuy Lý Vương là hai đỉnh cao, nếu không nói là cao nhất trong dòng thơ chữ Hán của Việt Nam ta thời bấy giờ”
Ghi nhận những công lao, đóng góp to lớn của Tùng Thiện Vương vào nền văn học nước nhà, hiện nay, Nhà Nước đã lấy tên ông đặt tên đường ở Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Huế. Ở Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh có một con đường mang tên Tùng Thiện Vương và một trường trung học cơ sở mang tên Tùng Thiện Vương.
TÀI LIỆU THAM KHẢO & TRÍCH DẪN :
– Từ điển nhân vật lịch sử của Nguyễn Q Thắng-Nguyễn Bá Thế (NXB Văn hóa 1999)
– Việt Nam sử lượccủa Trần trọng Kim (NXB VHTT1999)
– Tùng thiện Vương của Ưng Trình và Bửu Dưỡng (Lưu hành trong gia tộc, 1970) – Nguyễn phước tộc thế phả
– Thơ TÙNG THIỆN VƯƠNG (NXB Văn học1991)
– Thơ chữ Hán của CAO BÁ QUÁT (NXB Văn học1976)

(Xin xem tiếp bài 2)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *